O’SIMLIKLARDA SUV ALMASHINUVI JARAYONINING FIZIOLOGIK ASOSLARI
Keywords:
Suv almashinuvi, Transpiratsiya, Osmos, Diffuziya, Ksilema orqali tashilish, Floema orqali tashilish, Suv potensiali, Hujayra turgori, Ildiz orqali suv qabul qilinishi, Barg og‘izchalari, Qurg‘oqchilikka chidamlilik Mineral moddalarning tashilishi, Atrof, muhit omillari, Fiziologik mexanizmlar, HosildorlikAbstract
Mazkur mavzu o‘simliklarda suv almashinuvi jarayonining fiziologik asoslarini chuqur o‘rganishga bag‘ishlangan bo‘lib, suvning o‘simlik organizmidagi ahamiyati, harakat mexanizmlari va boshqarilish xususiyatlarini ilmiy jihatdan yoritadi. Suv o‘simlik hujayralarining asosiy tarkibiy qismi bo‘lib, u sitoplazmaning fizik-kimyoviy xossalarini belgilaydi, hujayra turgorini ta’minlaydi hamda barcha biokimyoviy reaksiyalar uchun muhit vazifasini bajaradi.Annotatsiyada suvning ildiz tukchalari orqali shimilishi osmos hodisasi asosida tushuntiriladi. Bunda tuproq eritmasi bilan hujayra shirasi o‘rtasidagi konsentratsiya farqi muhim rol o‘ynaydi. Suvning o‘simlik tanasi bo‘ylab yuqoriga ko‘tarilishi ksilema naychalari orqali amalga oshib, bu jarayon ildiz bosimi, kapillyarlik kuchlari va transpiratsion tortish kuchi ta’sirida yuz beradi. Barglarda joylashgan og‘izchalar orqali suvning bug‘lanishi — transpiratsiya jarayoni — o‘simlikning suv rejimini tartibga soladi hamda mineral moddalarning harakatini jadallashtiradi.Shuningdek, suv almashinuviga ta’sir etuvchi tashqi muhit omillari — harorat, havo namligi, yorug‘lik intensivligi, shamol tezligi va tuproqning mexanik tarkibi kabi omillar tahlil qilinadi. Ichki omillar, jumladan, hujayra shirasi konsentratsiyasi, suv potensiali, osmotik bosim va o‘simlikning anatomik tuzilishi ham muhim ahamiyat kasb etadi.Mazkur mavzu o‘simliklarning qurg‘oqchilikka chidamliligi, suvdan oqilona foydalanish mexanizmlari hamda qishloq xo‘jaligi ekinlarida yuqori hosildorlikka erishish yo‘llarini ilmiy asoslashda muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega. Suv almashinuvi jarayonlarini chuqur o‘rganish ekologik muvozanatni saqlash va resurslardan samarali foydalanishda ham dolzarb hisoblanadi.
References
1. Dixon, H. H., & Joly, J. – On the ascent of sap (1894)
2. Steudle, E., & Jeschke, W. D. – Water transport in roots: Experiments and models (1983)
3. Zimmermann, U., & Milburn, J. A. – Xylem structure and water transport in plants (1981)
4. Lambers, H., & Konings, H. – Plant Physiological Ecology (1992)
5. Kramer, P. J., & Boyer, J. S. – Water Relations of Plants and Soils (1995)
6. Taiz, L., & Zeiger, E. – Plant Physiology and Development (6th Edition, 2015)
7. Nobel, P. S. – Physicochemical and Environmental Plant Physiology (4th Edition, 2009)
8. Curtis, H., & Barnes, N. – Biology (7th Edition, 2011)
9. Fahn, A. – Plant Anatomy (4th Edition, 1990)
10. White, P. J., & Broadley, M. R. – Calcium in plants (2003)
