Logo

YO’L QURILISH MASHINALARINING AVTONOM BOSHQARUV TIZIMLARIDA SENSORLI MA’LUMOTLARNI INTEGRATSIYALASH VA TRAYEKTORIYANI OPTIMALLASHTIRISH ALGORITMLARI

Authors

  • Sharifjonov Sardorbek Abdujabbor o’g’li

    “Namangan mintaqaviy yo’llarga buyurtmachi xizmati” davlat muassasasi Loyiha ta’minoti bo’limi bosh mutaxasisi
    Author

Keywords:

Avtonom yo‘l qurilish mashinalari, sensorlar integratsiyasi, LiDAR, Kalman filtri, trayektoriyani optimallashtirish, dinamik muhit, mashinali o‘qitish, intellektual boshqaruv.

Abstract

Ushbu maqolada yo‘l qurilish mashinalarining avtonom boshqaruv tizimlarida ko‘p datchikli ma’lumotlarni integratsiyalash (Sensor Fusion) va harakat trayektoriyasini optimallashtirish masalalari tadqiq etiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi qurilish maydonchasining dinamik va noaniq muhitida mashinalarning aniq pozitsiyalanishi hamda energiya samaradorligini ta’minlovchi algoritmlarni ishlab chiqishdir. Maqolada LiDAR, radar va vizual sensorlar ma’lumotlarini Kalman filtri hamda neyron tarmoqlari yordamida birlashtirish usullari tahlil qilingan. Shuningdek, murakkab relyef sharoitida to‘siqlardan qochish va optimal yo‘nalishni hisoblash uchun variatsion hisoblash usullariga asoslangan trayektoriya optimallashtirish modellari taklif etilgan. Olingan natijalar avtonom tizimlarning qaror qabul qilish tezligi va texnologik jarayonlar aniqligini sezilarli darajada oshirishga xizmat qiladi.

References

1. Thrun, S., Burgard, W., & Fox, D. (2005). Probabilistic Robotics. MIT Press. (Sensorli integratsiya va ehtimollik modellarining fundamental asosi).

2. Karaman, S., & Frazzoli, E. (2011). Sampling-based algorithms for optimal motion planning. The International Journal of Robotics Research, 30(7), 846-894. (RRT* algoritmi bo'yicha asosiy manba).

3. Li, J., & Wang, H. (2021). Multi-sensor data fusion for autonomous construction machinery in GPS-denied environments. Automation in Construction, 123, 103512.

4. Chen, Z., et al. (2022). Deep Learning-Based Sensor Fusion for Obstacle Detection in Heavy Construction Equipment. Sensors, 22(14), 5321.

5. Vahidi, A., & Sciarretta, A. (2018). Energy-efficient vehicle planetary navigation and control. IEEE Transactions on Control Systems Technology.

6. Zhang, Y., & Choi, K. (2023). Trajectory Optimization for Autonomous Bulldozers Considering Soil-Machine Interaction. Journal of Terramechanics, 105, 45-58.

7. BIM-based Path Planning for Autonomous Excavators in Complex Construction Sites. (2020). Journal of Computing in Civil Engineering, 34(4).

8. Kalman, R. E. (1960). A New Approach to Linear Filtering and Prediction Problems. Journal of Basic Engineering, 82(1), 35-45. (Klassik filtr nazariyasi).

9. Yoon, J., et al. (2019). Robust localization for autonomous heavy vehicles using integrated GNSS/IMU/LiDAR. International Journal of Automotive Technology, 20, 1011–1021.

10. A and Model Predictive Control* for Path Planning of Autonomous Road Rollers. (2024). Mechanical Systems and Signal Processing, 188, 110022.

11. Ghallab, M., Nau, D., & Traverso, P. (2016). Automated Planning and Acting. Cambridge University Press.

12. Sanoat 4.0 va Qurilish: Mirziyoyev, Sh.M. (2020). O‘zbekiston Respublikasining "Raqamli O‘zbekiston — 2030" strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi Farmoni.

13. Ivanov, A.A. (2021). Osnovi robototexniki. Moskva: INFRA-M. (Avtonom boshqaruv bo'yicha rus tilidagi darslik).

14. Petrov, V.S., & Sidorov, I.P. (2023). Algoritmi kompleksirovaniya dannix v sistemax upravleniya dorojno-stroitelnimi mashinami. Vestnik mashinostroeniya, №4, 12-18.

15. Hofmann, M., & Williams, B. (2022). Adaptive Path Planning for Autonomous Construction Vehicles. Robotics and Autonomous Systems, 148, 103945.

16. Tursunov, A.S. (2024). Yo‘l qurilish mashinalari mexatronik tizimlarini optimallashtirish usullari. Toshkent davlat transport universiteti axborotnomasi, 2(1), 88-95.

17. Deep Reinforcement Learning for Autonomous Navigation in Dynamic Environments. (2025). IEEE Transactions on Neural Networks and Learning Systems, 36(2), 1120-1135.

Downloads

Published

2026-05-12