SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN MODELLAR YORDAMIDA ELEKTRON TIJORATDA SAVDO HAJMINI OPTIMALLASHTIRISH VA SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Keywords:
sun’iy intellekt, elektron tijorat, mashinaviy o‘qitish, XGBoost, LSTM, talabni prognozlash, savdo hajmi, raqamli iqtisodiyot.Abstract
Maqolada sun’iy intellektga asoslangan modellar yordamida elektron tijoratda savdo hajmini optimallashtirish va samaradorligini oshirish masalalari tadqiq etilgan. O‘zbekiston elektron tijorat bozorining 2024–2026-yillardagi rivojlanish dinamikasi rasmiy ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. XGBoost va LSTM kabi mashinaviy o‘qitish modellarining talabni prognozlash va savdo jarayonlarini optimallashtirishdagi imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Sun’iy intellektning savdo hajmi, marketing xarajatlari va iqtisodiy samaradorlikka ta’siri asoslangan. Tadqiqot yakunida O‘zbekistonda elektron tijoratni rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
References
Normativ-huquqiy hujjatlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi. “Elektron tijorat to‘g‘risida”gi Qonun, O‘RQ-792-son, 29.09.2022-y. — Toshkent, 2022. Mazkur qonun elektron tijorat sohasidagi munosabatlarni huquqiy tartibga solishning asosiy normativ bazasini belgilaydi.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “O‘zbekiston Respublikasida elektron tijorat sohasini yanada rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-136-son Qaror, 13.04.2026-y. — Toshkent, 2026. Qarorda 2026–2030-yillarda elektron tijorat aylanmasini 30 trln so‘mga yetkazish kabi strategik maqsadlar belgilangan.
Mahalliy olimlar tadqiqotlari:
3. Isokhujaeva, M. Y. AI Transforms Ecommerce Management and Regulation in Uzbekistan // Indonesian Journal of Law and Economics Review. — 2024. — Vol. 19, No. 2. — DOI: 10.21070/ijler.v19i2.1054. Tadqiqot O‘zbekistonda AI texnologiyalarining elektron tijorat boshqaruvi, qaror qabul qilish va tartibga solish samaradorligiga ta’sirini o‘rganadi.
4. Kurpayanidi, K. I. Application of Artificial Intelligence Technologies in the Development of the Digital Economy of Uzbekistan // International Journal of Management and Economics Fundamental. — 2025. — Vol. 5, No. 10. — P. 14–20. — DOI: 10.37547/ijmef/Volume05Issue10-03. Muallif sun’iy intellekt, mashinaviy o‘qitish va NLP texnologiyalarining O‘zbekiston raqamli iqtisodiyoti hamda elektron tijoratdagi istiqbollarini tahlil qiladi.
5. Khamraeva, S. Innovative Development of Digital Trading Systems Based on Artificial Intelligence // Innovation Economy. — 2026. — Vol. 5, No. 5. — P. 15–21. — DOI: 10.70769/3030-315X.II.5.5.2026.1. Tadqiqotda sun’iy intellekt, Big Data, mashinaviy o‘qitish, tavsiya tizimlari va prediktiv analitika asosida raqamli savdo tizimlarining iqtisodiy samaradorligi yoritilgan.
Xorijiy olimlar tadqiqotlari:
6. Bawack, R. E., Wamba, S. F., Carillo, K. D. A., Akter, S. Artificial Intelligence in E-Commerce: A Bibliometric Study and Literature Review // Electronic Markets. — 2022. — Vol. 32. — P. 297–338. — DOI: 10.1007/s12525-022-00537-z. Tadqiqot 4 335 ta ilmiy ishni bibliometrik tahlil qilib, elektron tijoratda AI, tavsiya tizimlari, personalizatsiya, optimallashtirish va iste’molchi xatti-harakatlarini o‘rganadi.
7. Huang, M.-H., Rust, R. T. A Strategic Framework for Artificial Intelligence in Marketing // Journal of the Academy of Marketing Science. — 2021. — Vol. 49, No. 1. — P. 30–50. — DOI: 10.1007/s11747-020-00749-9. Mualliflar AI texnologiyalaridan bozor tahlili, segmentatsiya, targetlash, personalizatsiya va marketing qarorlarini optimallashtirishda foydalanishning strategik modelini ishlab chiqqan.
