IKKI TILLILIK (BILINGVIZM) VA UNING BOLALAR VA KATTA YOSHDAGILARNING KOGNITIV RIVOJLANISHIGA TA’SIRI
Keywords:
ikki tillilik, bilingvizm, kognitiv rivojlanish, bolalar rivojlanishi, kattalar rivojlanishi, til o‘rganish, miya funksiyalari, e’tibor, xotira, analitik ko‘nikmalar, psixolingvistika.Abstract
Ikki tillilik (bilingvizm) bolalar va kata yoshdagilarning kognitiv qobiliyatlariga, asosan, xotira, diqqat va muammolarni hal qilish kabi qobiliyatlariga sezilarli darajada ta’sir o`tkazadi. Ushbu maqolada ikki tillilikning kognitiv rivojlanishga ta’sirini lingvistika va psixolingvistika nuqtai nazaridan o‘rganiladi, va ushbu jarayonni o`rganishda Vigostskiyning ijtimoiy-kognitiv rivojlanish nazariyalariga tayanadi. Vigostskiyning ta’kidlashicha, til ijtimoiy o‘zaro ta’sir orqali kognitiv rivojlanishni shakllantiradi, bu esa ikki tilli muhitda yanada murakkab kognitiv jarayonlarni keltirib chiqaradi. Ilmiy tadqiqotlardan olingan misollar, masalan, Bialystok (2011) tomonidan olib borilgan tadqiqotlar, ikki tilli bolalarda diqqatni boshqarish va kognitiv moslashuvchanlikning yuqori darajada ekanligini ko‘rsatadi. Maqolada ikki tillilikning kognitiv afzalliklari va cheklovlarini ko`rib chiqiladi va tahlil qilinadi, shuningdek, kelajakdagi tadqiqotlar uchun yo‘nalishlarni muhokama qilinadi.
References
1. Adesope, O. O., Lavin, T., Thompson, T., & Ungerleider, C. (2010). A systematic review and meta-analysis of the cognitive correlates of bilingualism. Review of Educational Research, 80(2), 207-245.
2. Alladi, S., Bak, T. H., Duggirala, V., Surampudi, B., Shailaja, M., Shukla, A. K., ... & Kaul, S. (2013). Bilingualism delays age at onset of dementia, independent of education and immigration status. Neurology, 81(22), 1938-1944.
3. Bialystok, E., & Barac, R. (2012). Bilingual effects on cognitive and linguistic development: Role of language, cultural background, and education. Child Development, 83(2), 413-422.
4. Prior, A., & Gollan, T. H. (2011). Good language-switchers are good task-switchers: Evidence from Spanish-English and Mandarin-English bilinguals. Journal of Memory and Language, 65(4), 517-528.
5. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
6. Выготский, Л. С. (1986). Мышление и речь. Москва: Педагогика.
7. Леонтьев, А. А. (2003). Язык, речь, речевая деятельность. Москва: Просвещение.
8. Лурия, А. Р. (2002). Язык и сознание. Москва: Издательство МГУ.
9. Kharkhurin, A. V. (2010). Bilingualism and creativity: Benefits in convergent thinking come with losses in divergent thinking. Bilingualism: Language and Cognition, 13(4), 517-526.


