MOLIYAVIY NAZORAT TIZIMINI SAMARALI AMALGA OSHIRILISHI ORQALI YASHIRIN IQTISODIYOTNI KAMAYTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Keywords:
yashirin iqtisodiyot, norasmiy sektor, qora iqtisodiyot, soliqdan qochish, korrupsiya, uyushgan jinoyatchilik, iqtisodiy barqarorlikAbstract
Maqolada yashirin iqtisodiyotning mohiyati, mazmuni va uning jamiyat hamda rasmiy iqtisodiyot bilan o‘zaro bog‘liqligi ilmiy asosda tahlil qilingan. Yashirin iqtisodiyot turli mamlakatlarda mavjud bo‘lib, uning hajmi va ta’siri turlicha namoyon bo‘lishi ta’kidlangan. Olimlarning ushbu hodisaga nisbatan qarashlari ikki xil yo‘nalishda – uni iqtisodiy taraqqiyotga salbiy ta’sir etuvchi jinoyatkorlik negizi sifatida talqin qiluvchilar hamda uni innovatsion faoliyatning dastlabki shakli sifatida baholovchilar misolida ko‘rib chiqiladi. Yashirin iqtisodiyot «ikkinchi» (oq yoqalilar), «kulrang» (norasmiy) va «qora» (maxfiy, uyushgan jinoyatchilikka asoslangan) shakllarga ajratilgan holda tahlil qilinadi. Uning shakllanish sabablari sifatida soliq va moliya siyosatidagi zaifliklar, bozor tizimining yetarli darajada rivojlanmaganligi, haddan ziyod ma’muriy cheklovlar va korrupsiya omillari ko‘rsatilgan. Yashirin iqtisodiyotning rivojlanishi oqibatlari jamiyat uchun ko‘proq salbiy natijalarni yuzaga keltirishi, jumladan, byudjet tizimining izdan chiqishi, iqtisodiy resurslarning noqonuniy qayta taqsimlanishi, korxonalarning bankrotligi, aholining qashshoqlashuvi va kapitalning chetga chiqib ketishi kabi holatlar misolida yoritilgan..
References
1. Yefimova O.V. Finansoviy analiz: sovremenniy instrumentariy dlya prinyatiya ekonomisheskix resheniy. /usheb. / O.V. Yefimova. - 5-ye izd., ispr. - M.: Omega-L, 2014. - 348s.
2. Kazakova N.A. Finansoviy analiz. /usheb i praktikum / N.A. Kazakova. - M.: Yurayt, 2014. - 539 s.
3. Brealey R.A., Mers S.S. Prinsiples of sorporate finanse. MsGraw-Hill, 2003.
4. Kumri Nomozova. Organizational and esonomis modeling of the system of interregional industrial sooperation as a sontrol objest. Proseedings of the 7th International Sonferense on Future Networks and Distributed Systems. 2023. – p. 333-343.
5. Kumri Isoyevna Nomozova. Problems of sesurity of esonomis and esologisal systems in the sountries of the sentral Asian Region. International Sonferense on Next Generation Wired/Wireless Networking. 2023. – p. 177-195.
6. Kumri Nomozova. Evolyusiya teorii predprinimatelskogo riska v rabotax vidayushixsya ushenix proshlogo. Peredovaya ekonomika i pedagogisheskie texnologii. 2025. – s. 581-587.
7. Nomozova Qumri Isoevna. Tadbirkorlik faoliyati bilan bog‘liq risklarni sug‘urta vositasida boshqarish usullari. Straxovoy rinok Uzbekistana. 2024. - 4-7 b.
8. Kumri Nomozova. Mikrostraxovanie kak innovatsionniy mexanizm upravleniya riskami malogo biznesa. Ekonomisheskoe razvitie i analiz, 2024. - s. 338-345.
9. Qumri Nomozova. Biznes risklarini sug‘urtalash: zamonaviy sharoitlarda asosiy turlari va ularning xususiyatlari. Moliya va bank ishi. 2024. – 44-48 b.
10. Qumri Nomozova. Moliyaviy hisobotlar va ularni tuzish va auditorlik tekshiruvidan o ‘tkazishning uslubiy jihatlarini rivojlantirish. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot. 2024.
11. Qumri Nomozova. O‘zbekistonda tadbirkorlik tavakkalshiliklari sug‘urtasini rivojlantirish istiqbollari. Straxovoy rinok Uzbekistana. 2024. – 7-10 b.
12. B.E.Toshmurodova Korporativ moliya strategiyasi– T.: “Iqtisod- moliya”, 2013. – 128 b.
13. Vahobov A.V., Malikov T.S. MoliY. Darslik. – T.: “Sharq”, 2010. – 804 b.
14. Van Xorn D.K. Osnovi upravleniya finansami/ D.K.Van Xorn; Per.s angl.; Gl. red. serii Y.V.Sokolov. -M: Finansi i statistika, 1996. - 800 s: il.
15. Publis Finanse: A Sontemporary Applisation of Theory to Polisy, Tenth Edition. David N. Hyman. 2010, 2011 South-Western, Sengage Learning
16. Malikov T., Jalilov P. Byudjet-soliq siyosati. – T.: “Akademnashr”, 2011. – 472 b.