PROBATSIYA NAZORATIDAGI SHAXSLARDA EMOTSIONAL BOSHQARUVNI O‘RGANISH: XALQARO VA MAHALLIY TAJRIBALAR TAHLILI
Keywords:
Probatsiya, emotsional boshqaruv, ijtimoiy-psixologik moslashuv, kognitiv-xulqiy intervensiya, motivatsion intervyu, reabilitatsiya, xalqaro tajriba, O‘zbekiston tajribasi..Abstract
Mazkur tezisda probatsiya nazorati ostidagi shaxslarning ijtimoiy-psixologik moslashuvida emotsional boshqaruvning ahamiyati yoritilgan. Xalqaro va mahalliy tajribalar tahlil qilinib, nazariy yondashuvlar (Gross, Lazarus, Mayer–Salovey, Goleman, Bar-On) hamda amaliy metodlar (kognitiv-xulqiy intervensiyalar, motivatsion intervyu, stressni boshqarish treninglari) ilmiy asosda o‘rganilgan. Xalqaro dasturlar samaradorligi qayd etilgan, O‘zbekiston tajribasida esa reabilitatsiya markazlari va psixologik yordamning ijobiy natijalari ko‘rsatib o‘tilgan. Qiyosiy tahlil stigmalashuvni kamaytirish, volontyor-probatsiya tarmog‘ini kengaytirish va baholashning standart metodologiyalarini joriy etish zarurligini ta’kidlaydi. Tadqiqot natijalari emotsional boshqaruv probatsiya tizimining samaradorligi va qayta jinoyatchilikni kamaytirishda strategik ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi.
References
1. Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271–299.
2. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. New York: Springer.
3. Mayer, J. D., & Salovey, P. (1997). What is emotional intelligence? In P. Salovey & D. Sluyter (Eds.), Emotional Development and Emotional Intelligence (pp. 3–31). New York: Basic Books.
4. Goleman, D. (1995). Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. New York: Bantam Books.
5. Bar-On, R. (2006). The Bar-On model of emotional-social intelligence (ESI). Psicothema, 18, 13–25.
6. Hettema, J., Steele, J., & Miller, W. R. (2005). Motivational Interviewing. Annual Review of Clinical Psychology, 1, 91–111.
7. Andrews, D. A., & Bonta, J. (2010). The Psychology of Criminal Conduct (5th ed.). New Providence, NJ: LexisNexis.
8. Clear, T. R., & Frost, N. A. (2014). The Punishment Imperative: The Rise and Failure of Mass Incarceration in America. New York: NYU Press.
9. McGuire, J. (2018). Cognitive-behavioral approaches: An overview. In Hollin, C. (Ed.), The Essential Handbook of Offender Assessment and Treatment. Chichester: Wiley.
10. Ward, T., & Maruna, S. (2007). Rehabilitation: Beyond the Risk Paradigm. London: Routledge.
11. Andrews, D. A., Bonta, J., & Wormith, J. S. (2006). The recent past and near future of risk and/or need assessment. Crime & Delinquency, 52(1), 7–27.
12. Polaschek, D. L. L. (2012). An appraisal of the Risk-Need-Responsivity (RNR) model of offender rehabilitation. Legal and Criminological Psychology, 17(1), 1–17.
13. Lipsey, M. W., Landenberger, N. A., & Wilson, S. J. (2007). Effects of cognitive-behavioral programs for criminal offenders. Campbell Systematic Reviews, 3(6), 1–27.
14. Bonta, J., & Andrews, D. A. (2017). The Psychology of Criminal Conduct (6th ed.). Routledge.
15. Ward, T., Yates, P. M., & Long, C. (2006). The Self-Regulation Model of the treatment of sexual offenders. Trauma, Violence, & Abuse, 7(1), 45–69.
16. Parpiyev, B. (2020). Probatsiya tizimi samaradorligini oshirishning psixologik jihatlari. O‘zbekiston Respublikasi IIV Ilmiy-amaliy jurnali, 3(2), 55–63.
17. Egamberdiyeva, N. M. (2021). Probatsiya nazorati ostidagi ayollar bilan ishlashning psixologik asoslari. Psixologiya va Pedagogika Jurnali, 4(1), 22–29.
18. Yo‘ldosheva, Sh. X. (2022). Probatsiya sharoitida emotsional intellektni rivojlantirishning psixokorreksion dasturlari. Psixologik Tadqiqotlar Jurnali, 5(3), 77–86.
19. Abdrakhmanova, A. B. (2019). Kognitiv-xulqiy terapiya usullarining ijtimoiy moslashuvdagi ahamiyati. Oliy ta’lim muassasalari ilmiy to‘plami, 2(4), 89–96.
20. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 7-yanvardagi “Jinoyat-ijroiya tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–4090-son Qarori.


