MAHMUD KOSHG'ARIYNING "DEVONU LUG'OT IT-TURK " ASARIDA KASB VA SO'ZLARNING TASNIFI VA ULARNING TIL TIZIMIDAGI O'RNI
Keywords:
Mahmud Koshg‘ariy, Devonu lug‘ot it-turk, kasb nomlari, leksik-semantik tahlil, tarixiy lingvistika, turkiy tillar, til tizimi, ijtimoiy leksika, hunarmandchilik, etnolinguistika.Abstract
Ushbu maqolada XI asr turkiy tilshunoslik yodgorligi — Mahmud Koshg‘ariyning “Devonu lug‘ot it-turk” asarida kasb-hunarlar bilan bog‘liq leksik birliklar tahlil qilinadi. Asarda uchraydigan kasb nomlari semantik jihatdan guruhlanib, ularning fonetik, morfologik va leksik xususiyatlari o‘rganiladi. Muallif tomonidan turkiy xalqlarning ijtimoiy hayotida muhim o‘rin tutgan hunarmandchilik, chorvachilik, harbiy xizmat, dehqonchilik kabi sohalarga oid kasb nomlari keng qamrovda bayon qilingan bo‘lib, ular til tizimining boyligi va strukturaviy izchilligini ko‘rsatadi. Maqolada bu so‘zlar tarixiy-lingvistik nuqtai nazardan ham tahlil etilib, ularning o‘sha davr jamiyatidagi kommunikativ vazifasi va madaniy ahamiyati yoritiladi. Tadqiqot natijalari turkiy tillarning tarixiy leksikologiyasini o‘rganishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
References
1. Koshg‘ariy, M. Devonu lug‘ot it-turk. 3 jildlik. — Tahrir va tarjima: A. Rajabov. — Toshkent: Fan nashriyoti, 1960–1963.
2. Rajabov, A. Mahmud Koshg‘ariy va uning tilshunoslik qarashlari. — Toshkent: Fan, 1972.
3. Qodirov, A. O‘zbek tili tarixiy leksikologiyasi. — Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2002.
4. Abdurahmonov, A. Til va madaniyat: etnolinguistik tadqiqotlar. — Toshkent: Akademnashr, 2018.
5. Jo‘rayev, N. O‘zbek tili leksikasi tarixidan. — Toshkent: Fan, 1994.
6. Mamatqulov, O. Turkiy tillarda kasb-hunar leksikasi (leksik-semantik tahlil). – Samarqand: Samarqand Davlat Universiteti nashriyoti, 2015.
7. Qodirova, G. O‘zbek tilida kasb-hunar nomlarining semantik-strukturaviy xususiyatlari (PhD dissertatsiyasi). — Toshkent, 2020.
8. Allamurodov, B. O‘zbek tili tarixiy morfologiyasi. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2010.
9. Ertayev, B. Turkiy tillarda ijtimoiy leksika: tarix va taraqqiyot. — Olmaota: Qazaq universiteti, 2011.
10. Tataroğlu, A. Divânü Lügâti’t-Türk’te Meslek Adları Üzerine. — “Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi”, 2017, № 57, s. 95–115.
