SHAXSNING JINSIY ERKLIGIGA QARSHI HUQUQBUZARLIKLARNING VIKTIMOLOGIK PROFILAKTIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
jinsiy jinoyatlar, jinsiy daxlsizlik, viktimologiya, viktimologik profilaktika, jabrlanuvchi bo‘lish xavfi, raqamli xavflar, grooming, sexting, kiberzo‘ravonlik, onlayn shantaj, bolalar xavfsizligi, internet-xavfsizlik, psixologik oqibatlar, ijtimoiy profilaktika, O‘zbekiston qonunchiligi, inson sha’ni va huquqlariAbstract
Maqolada jinsiy erklikka qarshi jinoyatlarning jamiyat uchun xavfliligi, ularning jabrlanuvchilarga yetkazadigan jismoniy, ruhiy, ma’naviy va ijtimoiy zarari tahlil qilinadi. Globallashuv va raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi bilan bog‘liq yangi xavflar (grooming, sexting, kiberzo‘ravonlik, onlayn shantaj) alohida urg‘ulanadi. O‘zbekistonning amaldagi qonunchiligi (Jinoyat kodeksi, Oila kodeksi, bola va teng huquqlar to‘g‘risidagi qonunlar) ushbu sohadagi islohotlar nuqtayi nazaridan baholanadi. Muallif jinsiy jinoyatlarning oldini olishda an’anaviy jazo choralarining o‘zi yetarli emasligini, viktimologik profilaktika (jabrlanuvchi bo‘lish xavfini kamaytirishga qaratilgan ilmiy yondashuv) eng samarali yo‘nalish ekanligini asoslaydi. Viktimologiya nazariyasining asosiy tamoyillari, zamonaviy raqamli xavflar va amaliy profilaktik mexanizmlar (maktabda targ‘ibot, ota-onalar bilan ishlash, psixologik yordam, jamoatchilik nazorati) batafsil yoritilgan. Xulosa qismida jinsiy daxlsizlikni himoya qilishda huquqiy, ijtimoiy, psixologik va raqamli xavfsizlikni kompleks ta’minlash zarurligi ta’kidlanadi
References
1. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 2023;
2. Oʻzbekiston Respublikasi “Huquqbuzarliklar profilaktikasi toʻgʻrisida”gi 371-sonli Qonun;
3. Oʻzbekiston Respublikasi “Ichki ishlar organlari toʻgʻrisida”gi
407-sonli Qonun;
4. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi 2025;
5. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksiga sharhi 2023
6. Oʻzbekiston Respublikasi 2023 yil 28 fevraldagi “2022 — 2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasini “Insonga eʼtibor va sifatli taʼlim yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi toʻgʻrisida”gi PF-27-sonli Farmon;
7. Oʻzbekiston Respublikasi 2021 yil 10 sentabrdagi “Jinoyatlarning sabablari va ularning sodir etilishiga imkon bergan shart-sharoitlarni muhokama qilish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi VMQ 565-sonli qaror.
8. Gʻaniev F. T. Turkiya respublikasi: tabiyati, madaniyati va anʼanalari //Results of National Scientific Research International Journal. – 2024. – T. 3. – №. 3. – S. 101-116.
9. Gʻaniev F. T. Oʻzbekistonda inson huquqlarini himoya qilish milliy preventiv mexanizmi //Results of National Scientific Research International Journal. – 2024. – T. 3. – №. 3. – S. 84-90.
10. Ganiyev F., Ganiyeva G. Oʻgʻirlik haqida tushuncha, o ʼg ʼirlikning psixologik genezisi va mehanizmlari //Yevraziyskiy jurnal prava, finansov i prikladnыx nauk. – 2023. – T. 3. – №. 4. – S. 43-47.
11. Ganiyev F., Oʻzoqboyev S. Voyaga yetmaganlar tomonidan sodir qilinadigan jinoyat ishlarini yuritish //Yevraziyskiy jurnal texnologiy i innovatsiy. – 2023. – T. 1. – №. 12 Part 2. – S. 131-134.
12. Ganiyev F. O‘g‘irlik jinoyatlarining profilaktikasi tushunchasi va turlariga oid ayrim mulohazalar //Yevraziyskiy jurnal prava, finansov i prikladnыx nauk. – 2023. – T. 3. – №. 4. – S. 37-42.
13. G‘aniyev F. T. O‘g‘rilik jinoyatining jinoyat-huquqiy jihatlari va oldini olishga doir fikr-mulohazalar //Results of National Scientific Research International Journal. – 2023. – T. 2. – №. 12. – S. 301-313.
14. G‘aniyev F. Profilaktika inspektorlari tomonidan o‘g‘riliklarning oldini olish faoliyatini tashkil etish yo‘nalishlari //Yevraziyskiy jurnal prava, finansov i prikladnыx nauk. – 2022. – T. 2. – №. 12. – S. 159-162.
15. G‘aniyev F. “Obod va xavfsiz mahalla” tamoyiliga asoslangan tizimni joriy etishda fuqorolar yig‘inlarini faoliyatini tizimli yo‘lga qo‘yish //Yevraziyskiy jurnal prava, finansov i prikladnыx nauk. – 2023. – T. 3. – №. 3. – S. 96-98.
16. G‘aniyev F. Axborot xavfsizligi hamda muhofazasi ta’minlanganiga qaramasdan sodir etiladigan jinoyatlar //Yevraziyskiy jurnal prava, finansov i prikladnыx nauk. – 2023. – T. 3. – №. 1. – S. 129-138.
17. Taxirjanovich G. F., Qizi M. F. M. EKOLOGIYA SOHASIDAGI HUQUQBUZARLIKLARNING O ʼZIGA XOSLIGI //Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies. – 2024. – T. 1. – №. 4. – S. 8-10.
18. Ganiyev F., Oʻzoqboyev S. VOYAGA ETMAGANLAR JINOYATCHILIGIGA QARSHI KURASHISh VA OLDINI OLISH-DAVR TALABI //Yevraziyskiy jurnal texnologiy i innovatsiy. – 2023. – T. 1. – №. 12 Part 2. – S. 125-130.
19. Ganiyev F., Ganiyeva G. O ʼG ʼIRLIK JINOYATI TUSHUNCHASI VA PROFILAKTIKASI //Yevraziyskiy jurnal akademicheskix issledovaniy. – 2023. – T. 3. – №. 4. – S. 173-177.
20. Gʻaniyev F. PREVENTION OF OFFENSES RELATED TO RELIGIOUS EXTREMISM //Science and Innovation. – 2022. – T. 1. – №. 7. – S. 125-128.
21. GʻAniyev, F. "DINIY EKSTERIMIZM BILAN BOGʻLIQ BOʻLGAN QONUNBUZARLIKLARNING PROFLAKTIKASI." Science and innovation 1.C7 (2022): 125-128.
22. Gʻaniev F. T. O ʼZBEKISTONDA INSON HUQUQLARINI HIMOYA QILISH MILLIY PREVENTIV MEXANIZMI //Results of National Scientific Research International Journal. – 2024. – T. 3. – №. 3. – S. 84-90.
