MADANIYATLARARO MULOQOTDA TARJIMA MASALALARI VA DIPLOMATIK ALOQALARDA TILNING KOGNITIV-LINGVISTIK AHAMIYATI
Keywords:
madaniyatlararo muloqot, tarjima, kognitiv lingvistika, diplomatik nutq, pragmatika, madaniy farqlar, mental model, kommunikatsiya nazariyasi, multimodal aloqa, tarjimon kompetensiyasi, global muloqotAbstract
Ushbu maqolada madaniyatlararo muloqot jarayonida tarjimaning o‘rni kognitiv-lingvistik nuqtai nazardan keng tahlil qilinadi. Tarjima jarayoni faqat lingvistik birliklarni o‘girish bilan cheklanmay, balki mental modellarga, madaniy kontekstga, kommunikativ maqsadlarga va inson idrok jarayonlariga bog‘liq murakkab kognitiv faoliyat sifatida ko‘riladi. Diplomatik aloqalarda tilning aniqligi, pragmatik mosligi va kontekstual sezgirligi strategik ahamiyatga ega bo‘lib, noto‘g‘ri talqin siyosiy tushunmovchiliklar va ziddiyatlarga olib kelishi mumkin. Maqolada lingvistik nomuvofiqlik, madaniy ekvivalentlik, pragmatik noaniqlik va kognitiv yuklama kabi masalalar chuqur tahlil qilinadi, shuningdek tarjimonning lingvistik bilimlari, kognitiv moslashuvchanligi va madaniy kompetensiyasi samarali madaniyatlararo muloqot uchun asosiy omil sifatida ko‘rsatiladi.
References
1. Komissarov V.N. Teoriya perevoda. Moskva, 1990.
2. Nida E. Language and Culture: Contexts in Translating. 2001.
3. Newmark P. A Textbook of Translation. 1988.
4. Hall E. The Silent Language. 1973.
5. Crystal D. The Cambridge Encyclopedia of Language. 2003.
6. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. 1980.
7. Shannon C. A Mathematical Theory of Communication. 1948.
8. Mayer R. Multimedia Learning. 2021.
9. Vakhobova, M. (2022). Til ifoda vositalarining semantic funksional vositalari. Архив научных исследований, 2(1).
10. Floridi L. The Logic of Information. 2019.
11. Abdurakhmanov S. Linguistic challenges in scientific communication. 2021.
12. Ismailova D. Cognitive aspects of technical communication. 2023.
13. Rasulov F. Engineering discourse and language efficiency. 2022.
14. Vakhobova M. Til ifoda vositalarining semantic funksional vositalari //Архив научных исследований. – 2022. – Т. 2. – №. 1.
15. Abdurahmanova, S. (2024). O‘zbek kompyuter lingvistikasi va avtomatik tahrir dasturini yaratish tamoyillari. O‘zMU Xabarlari, [1/10/1], 153–157.
16. Duvlaeva, N.X.(2026, January). Sun’iy intellekt va katta ma’lumotlardan foydalanish asosida oliy ta’lim muassasalarida boshqaruv samaradorligini oshirish strategiyalari. Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi (Vol. No 1, pp 199-202)
17. Файзиев, Р. А., Хаитматов, У. Т., Азаматов, О. Х., Джуманиязов, Ш. Р., & Хасанова, Х. Х. (2018). Использование теории нечетких множеств в экономическом анализе инвестиционных проектов. International Journal of Innovative Technologies in Economy, 2(5 (17)), 44-48.
18. Xasanova, X. (2024). Bank faoliyatida risklarni baholshning xalqaro tajribasi. Nashrlar, 172-175.
19. Исохужаева, М. Я., & Хасанова, Х. Х. (2020). Электрон иқтисодиёт шaроитлaридa рaқaмли компетентлик. Журнал «Бизнес-эксперт, 35-37.
20. Mamadiyarov, Z., Khamdamov, S. J., Makhmudov, S., Isaev, F. B., Kurbonov, K., Boymurotov, S., & Khasanova, K. (2024, December). Forecasting and planning the effectiveness of service activities in commercial banks. In Proceedings of the 8th International Conference on Future Networks & Distributed Systems (pp. 75-83).
21. Kosimovna, A. R. UDK: 81.39 PARADIGMATIC PROPERTIES OF DEICTIC UNITS IN THE TEXT.
22. Kosimovna, A. R. UDK: 81.39. Paradigmatic Properties of Deictic Units in the Text.
23. Abduraxmonova, R. N. (2025). Nemis tilidagi diniy matnlarning oʻzbek tiliga qilingan tarjima namunalari asosida deiktik birliklarning lingvopragmatik tahlili. Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук Actual Problems of Humanities and Social Sciences., 5(11), 177-182.
24. Kosimovna, A. R. N. (2025, November). SOCIODEIXIS AND TEXTUAL DEIXIS IN GERMAN RELIGIOUS TEXTS. In CONFERENCE OF MODERN SCIENCE & PEDAGOGY (Vol. 1, No. 7, pp. 842-845).
25. Vakhobova, M. (2022). Main principles of ICT-assisted language learning and teaching. Архив научных исследований, 4(1).
26. Vakhobova, M. A. (2022). INNOVATIVE METHODS OF THE DISTANCE LEARNING PROCESS IN MODERN UNIVERSITIES. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 2(5-2), 641-645.
27. Vakhobova, M. (2022). The Richness of the English Language. Архив научных исследований, 4(1).
28. Vakhobova, M. (2022). INNOVATIONS IN EDUCATION AS A NECESSARY CONDITION FOR THE DEVELOPMENT OF CREATIVITY OF UNIVERSITY STUDENTS. Архив научных исследований, 4(1).
29. Vakhobova, M. (2022). THE GENERAL CHARACTERISTICS OF TEACHING AND READING COMPREHENSION. Архив научных исследований, 4(1).
30. Vakhobova, M. (2022). THE USE OF GAMES AS A STRATEGY OF DEVELOPING COMMUNICATIVE COMPETENCE OF LEARNERS. Архив научных исследований, 4(1).


