O’ZBEKISTONDA RAQAMLI TO‘LOV TIZIMLARI RIVOJLANISHINI TARTIBGA SOLISHNING INSTITUTSIONAL ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
raqamli to‘lov tizimlari, institutsional asoslar, Markaziy bank, Fintech, elektron pullar, tartibga solish mexanizmlari, raqamli iqtisodiyot, to‘lov infratuzilmasi, bank nazorati, kiberxavfsizlikAbstract
Ushbu maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotining zamonaviy transformatsiyasi va moliya sektorini raqamlashtirish sharoitida raqamli to‘lov tizimlari rivojlanishini tartibga solishning institutsional asoslarini takomillashtirish masalalari har tomonlama tadqiq etiladi. Tadqiqot davomida moliya bozorida Fintech xizmatlarining jadal kirib kelishi, elektron hamyonlar va masofaviy bank xizmatlarining ommalashishi amaldagi me’yoriy-huquqiy bazani hamda institutsional tuzilmalarni yangi bosqichga olib chiqishni taqozo etayotganligi asoslab berilgan. Maqolada Markaziy bankning regulyatorlik funksiyalari, raqamli to‘lov platformalari faoliyatini muvofiqlashtirishdagi institutsional to‘siqlar va sohadagi qonunchilik bo‘shliqlari tahliliy ko‘rib chiqildi. Shuningdek, rivojlangan xorijiy davlatlarning raqamli ekotizimlarni boshqarish tajribasidan kelib chiqib, milliy to‘lov infratuzilmasini modernizatsiya qilish, kiberxavfsizlikni ta’minlash va iste’molchilar ishonchini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ilgari surilgan. Maqolaning yakuniy xulosalari raqamli to‘lovlar segmentida sog‘lom raqobat muhitini yaratish va iqtisodiyotda naqd pulsiz hisob-kitoblar ko‘lamini kengaytirishga qaratilgan institutsional strategiyalarni ishlab chiqishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2023.
2. O‘zbekiston Respublikasining “To‘lovlar va to‘lov tizimlari to‘g‘risida”gi O‘RQ-578-son Qonuni. 2019-yil 1-noyabr.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-son Farmoni.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni.
5. North, D. C. (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge University Press.
6. Coase, R. H. (1937). The Nature of the Firm. Economica, 4(16), 386-405.
7. Williamson, O. E. (1985). The Economic Institutions of Capitalism. Free Press.
8. Arner, D. W., Buckley, R. P., & Zetsche, D. A. (2016). The Evolution of Fintech: A New Post-Crisis Paradigm? Georgetown Journal of International Law.
9. King, B. (2018). Bank 4.0: Banking Everywhere, Never at a Bank. John Wiley & Sons.
10. Zetsche, D. A., Buckley, R. P., & Arner, D. W. (2017). RegTech for Financial Institutions: The Rise of Financial Technology and the Future of Securities Regulation. The Banking Law Journal.
11. Глазьев С. Ю. (2020). Управление развитием экономики в условиях смены технологических укладов. Монография.
12. Мау В. А. (2021). Экономическая политика в условиях пандемии: опыт 2020 года и пути восстановления. Вопросы экономики.
13. Abdullayeva Sh. Z. (2020). Bank ishi. Darslik. Toshkent: Iqtisod-Moliya.
14. Jumaev N. X. (2021). Pul-kredit siyosatining zamonaviy instrumentariylarini takomillashtirish. Monografiya.
15. Ataniyazov J. X. (2019). Xalqaro moliya munosabatlari. Darslik. Toshkent.
16. G‘ulomov S. S. va boshqalar. (2022). Raqamli iqtisodiyotda blokcheyn texnologiyalari. O‘quv qo‘llanma.
17. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2024-2025 yillar uchun yillik hisobotlari va statistik byulletenlari.
18. International Monetary Fund (IMF). (2023). Digital Money and Central Bank Digital Currencies (CBDC): Strategic Perspectives.
19. World Bank. (2024). The Global Findex Database: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience in the Age of COVID-19.
20. Bank for International Settlements (BIS). (2022). CPMI-IOSCO: Principles for financial market infrastructures.
21. Directive (EU) 2015/2366 of the European Parliament and of the Council on payment services in the internal market (PSD2). Official Website of the European Union.
22. "Fintech Uzbekistan" assotsiatsiyasining 2025-yil uchun tahliliy ma’lumotlari.
