KOMMUTATORLAR VA MARSHRUTIZATORLAR ASOSLARI, MARSHRUTLASH
Keywords:
Kommutator, marshrutizator, OSI modeli, MAC manzillar jadvali, IP manzillash, paket kechikishi, marshrutlash protokollari, RIP, OSPF, BGP, lokal tarmoq (LAN), global tarmoq (WAN), trafikni optimallashtirish.Abstract
Ushbu ishda zamonaviy kompyuter tarmoqlarining fundamental qurilmalari hisoblangan kommutatorlar (switches) va marshrutizatorlar (routers) ning ishlash prinsiplari, ularning OSI modeli qatlamlaridagi o‘rni hamda o‘zaro funksional farqlari tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqot davomida kommutatorlarning MAC manzillar jadvalini shakllantirish va paket uzatishdagi kechikish vaqtlarini modellashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, marshrutizatorlarning IP manzillar fazosi hajmini aniqlash formulalari hamda turli tarmoqlararo ma’lumotlarni samarali yo‘naltirish mexanizmlari o‘rganilgan. Global va lokal tarmoqlarda trafikni optimallashtirishda muhim rol o‘ynaydigan RIP, OSPF va BGP marshrutlash protokollarining qiyosiy tahliliga alohida e’tibor qaratilgan. Ishning amaliy qismida portlar soniga bog‘liq ravishda MAC manzillar jadvali hajmini hisoblash bo‘yicha matematik misollar keltirilgan.
References
1. Qobilov J.X. IP-tarmoqlarda marshrutlash algoritmlari // Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish muammolari jurnali. — Toshkent, 2019. — №3. — B. 45–52.
2. Yusupov K.A. Tarmoq texnologiyalari va ulardan foydalanish. — Toshkent: “Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi” davlat ilmiy nashriyoti, 2015. — 210 b.
3. Olimov I.U., Tojiyev D.R. Zamonaviy telekommunikatsiya tarmoqlari. — Toshkent: “Adabiyot uchqunlari” nashriyoti, 2020. — 320 b.
4. Sodiqov F.R. Marshrutlash protokollari va kommutatsiya texnologiyalari. — Toshkent: “Innovatsiya-Ziyo” nashriyoti, 2022. — 245 b.
5. Abdullayev O.A., Karimova N.S. Kompyuter tarmoqlari asoslari. — Toshkent: “Oʻzbekiston” nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2018. — 190 b.
6. Ganiyev S.K., Karimov M.M. Kompyuter tarmoqlarida axborot xavfsizligi. — Toshkent: “Aloqachi” nashriyoti, 2021.
7. Tanenbaum A. S., Wetherall D. J. Computer Networks (6th Edition). — Pearson, 2021. (Dunyo boʻyicha kompyuter tarmoqlari fanining “injili” hisoblanadi).
8. Kurose J. F., Ross K. W. Computer Networking: A Top-Down Approach (8th Edition). — Pearson, 2020. (Marshrutlash va IP tarmoqlarni eng tushunarli tushuntirgan kitob).
