ELEKTR O‘TKAZUVCHI POLIMER MATERIALLAR
Keywords:
Elektr o‘tkazuvchi polimerlar, polianilin, polipirol, kon’yugatsiyalangan bog‘lar, dopirash, nanokompozitlar, datchiklar, superkondensatorlar.Abstract
Mazkur ilmiy maqolada elektr o‘tkazuvchi polimerlarning tuzilishi, xossalari, olinishi va amaliy qo‘llanilish yo‘nalishlari keng qamrovda tahlil qilinadi. Elektr o‘tkazuvchi polimerlar organik makromolekulalar sinfiga kirib, ularning asosiy xususiyati kon’yugatsiyalangan π-elektron tizimining mavjudligi bilan belgilanadi. Ushbu tizim elektronlarning makromolekula bo‘ylab delokalizatsiyasini ta’minlab, materialga elektr o‘tkazuvchanlik xususiyatini beradi. Maqolada polimerlarning elektr o‘tkazuvchanligi mexanizmi, xususan doping jarayonining o‘rni va ahamiyati chuqur tahlil qilinadi. Doping natijasida hosil bo‘ladigan zaryad tashuvchilar va ularning material xossalariga ta’siri ilmiy asosda yoritib beriladi.Shuningdek, ishda polianilin, polipirol, politiofen va poliatsetilen kabi asosiy elektr o‘tkazuvchi polimerlarning fizik-kimyoviy xususiyatlari, afzalliklari va cheklovlari taqqoslab o‘rganiladi. Ularning sintez usullari, jumladan kimyoviy va elektrokimyoviy polimerizatsiya jarayonlari tahlil qilinib, har bir usulning o‘ziga xos jihatlari va qo‘llanish imkoniyatlari ko‘rsatib o‘tiladi. Elektr o‘tkazuvchanlikka ta’sir qiluvchi omillar, xususan harorat, muhit sharoiti va struktura xususiyatlari asosida ilmiy izoh beriladi.Maqolada, shuningdek, elektr o‘tkazuvchi polimerlarning zamonaviy texnologiyalardagi o‘rni alohida e’tibor bilan ko‘rib chiqiladi. Ularning moslashuvchan elektronika, energiya saqlash qurilmalari, sensor tizimlari va biotibbiyot sohalaridagi qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Shu bilan birga, materiallarning kimyoviy barqarorligi, mexanik mustahkamligi va uzoq muddatli ishlash xususiyatlari bilan bog‘liq mavjud muammolar ham yoritiladi.
Tadqiqot davomida elektr o‘tkazuvchi polimerlarning istiqbolli rivojlanish yo‘nalishlari, jumladan nanokompozit materiallar yaratish, ekologik xavfsiz sintez usullarini ishlab chiqish va yangi funksional xossalarni shakllantirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Ushbu ish natijalari elektr o‘tkazuvchi polimerlar asosida yangi avlod materiallarini yaratish hamda ularni amaliyotga joriy etish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
References
1. Rashidova S.Sh. Nanokompozitlar va o‘tkazuvchi polimerlar kimyosi. – Toshkent: Fan, 2018. (O‘zbekistonda polimerlar kimyosi maktabi asoschilaridan biri).
2. Abdurashidov A.A., Ismoilov I.I. Polimerlar fizikasi va kimyosi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
3. Murodov M.M. Yuqori molekulali birikmalar texnologiyasi. – Toshkent: Tafakkur, 2019.
4. Tillaev R.S. Polimerlar kimyosidan ma’ruzalar matni. – O‘zMU nashriyoti, 2015.
5. Xolmurodov X.T. O‘tkazuvchi polimerlar asosidagi nanostrukturali sensorlar. // O‘zbekiston Kimyo Jurnali. – 2022. – №3.
