RAQAMLI MUHITDA SHAXSNING VIKTIM XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHNING HUQUQIY VA TASHKILIY ASOSLARI
Keywords:
viktim xavfsizligi, raqamli muhit, kiberjinoyatlar, huquqiy asoslar, tashkiliy mexanizmlar, qurbonlarni himoya qilish, raqamli viktimologiya, xalqaro tajriba.Abstract
Raqamli muhitda shaxsning viktim xavfsizligini ta’minlash zamonaviy jamiyatning eng dolzarb muammolaridan biridir. Ushbu maqola axborot-kommunikatsiya texnologiyalari orqali sodir etiladigan jinoyatlar qurbonlarining huquqiy va tashkiliy himoyasining nazariy va amaliy asoslarini tahlil qiladi. Tadqiqotda viktimologik yondashuv asosida huquqiy mexanizmlar (milliy qonunchilik, xalqaro standartlar) va tashkiliy tuzilmalar (davlat organlari, jamoatchilik va xususiy sektor hamkorligi) o‘rganilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, samarali himoya tizimi raqamli savodxonlikni oshirish, tezkor javob berish mexanizmlarini yaratish va qurbonlarning ikkilamchi viktimlashuvidan himoya qilishni talab etadi. O‘zbekiston Respublikasi sharoitida mavjud huquqiy bazani takomillashtirish va xorijiy tajribani moslashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Maqola raqamli xavfsizlik siyosatini shakllantirishda amaliy ahamiyatga ega.
References
1. UN Women. Digital violence is intensifying... 2025.
2. Jaishankar K. Cyber Victimology. 2020–2025 nashrlar.
3. GDPR va boshqa xalqaro hujjatlar.
4. O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari.
5. G‘aniev F. Axborot xavfsizligi hamda muhofazasi ta’minlanganiga qaramasdan sodir etiladigan jinoyatlar //Universalnaya indeksnaya biblioteka Yevraziyskogo jurnala prava, finansov i prikladnыx nauk. – 2023. – T. 3. – №. 1. – S. 129-138.
6. Taxirjanovich GF va boshqalar. ICHKI ISHLAR ORGANLARINING JINOYATCHILIKLARNING OLDINI OLISH XIZMATI FAOLIYATINI MODIY-TEXNIK TA'MINLASHNI YAXSHILASH //Shox maqolalar kutubxonasi. – 2026. – T. 1. – № 1.
7. Taxirjanovich GF va boshqalar. AYOLLAR O'RTASIDA RETSIDIVIST JINOYATLARINING OLDINI OLISHDA PROFILAKTIKA INSPEKTORLARINING FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH //Shox Maqolalar Kutubxonasi. – 2026. – T. 1. – № 1.
8. Sevinsh S. MIGRATSIYA VA QOCHOQLAR MUAMMOSI //Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi. – 2025. – T. 57. – №. 1. – S. 265-268.
9. Toshboyev F. E. et al. QADIMGI MIGRATSIYALARNING USTURUSHONA IJTIMOIY IQTISODIY HAYOTIGA TA’SIRI //OBRAZOVANIE NAUKA I INNOVATSIONNЫE IDEI V MIRE. – 2026. – T. 85. – №. 1. – S. 130-138.
10. Shukurullaevich X. F. MAHALLA HUQUQ-TARTIBOT MASKANLARINING HUQUQBUZARLIKLAR PROFILAKTIKASIDAGI O ‘RNI //Central Asian Journal of Education and Innovation. – 2025. – T. 4. – №. 9. – S. 78-83.
11. Shukurullaevich X. F. MAHALLA HUQUQ-TARTIBOT MASKANLARIDA XIZMAT OLIB BORUVCHI XODIMLARNING O ‘ZARO HAMKORLIGI: VAZIFALAR TAQSIMOTI VA MAS’ULIYAT //Central Asian Journal of Academic Research. – 2025. – T. 3. – №. 9. – S. 122-127.
12. G‘aniev F. PROFILAKTIKA INSPEKTORLARI TOMONIDAN O‘G‘RILIKLARNING OLDINI OLISh FAOLIYaTINI TAShKIL ETISh YO‘NALIShLARI //Universalnaya indeksnaya biblioteka Yevraziyskogo jurnala prava, finansov i prikladnыx nauk. – 2022. – T. 2. – №. 12. – S. 159-162
13. O‘G‘Li H. A. A., Taxirjanovich G. A. F. PROFILAKTIKA INSPEKTORLARINING VOYAGA YETMAGANLAR O ‘RTASIDA NAZORATSIZLIK VA HUQUQBUZARLIKLARNI OLDINI OLISH //Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies. – 2025. – T. 2. – №. 1. – S. 126-131.
14. Takhirzhanovich G. F. et al. IMPROVEMENT OF THE ACTIVITIES OF PREVENTION INSPECTORS IN THE PREVENTION OF RECIDIVIST CRIMES AMONG WOMEN //Shokh Articles Library. – 2026. – T. 1. – №. 1.
15. Takhirzhanovich G. F. et al. IMPROVEMENT OF MATERIAL AND TECHNICAL SUPPORT FOR THE ACTIVITIES OF THE CRIME PREVENTION SERVICE OF INTERNAL AFFAIRS BODIES //Shokh Articles Library. – 2026. – T. 1. – №. 1.
16. Ustayevich K. A. et al. IMPROVEMENT OF THE ORGANIZATION AND COORDINATION OF THE ACTIVITIES OF SUPPORT POINTS OF INTERNAL AFFAIRS BODIES //Shokh Articles Library. – 2026. – T. 1. – №. 1.
17. Eshqobilov A., Farrux G. A. PROFILAKTIKA INSPEKTORLARINING KIBERJINOYATCHILIKNI OLDINI OLISH FAOLIYATI //Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies. – 2025. – T. 2. – №. 6. – S. 216-220.
18. Qizi I. M. N., Taxirjanovich G. A. F. PROFILAKTIKA INSPEKTORINING HUQUQBUZALIKLAR PROFILAKTIKASIDA ADLIYA ORGANLARI BILAN HAMKORLIGI //Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies. – 2025. – T. 2. – №. 1. – S. 34-38.
19. Takhirzhanovich G. F. et al. IMPROVEMENT OF THE ACTIVITIES OF PREVENTION INSPECTORS IN THE PREVENTION OF RECIDIVIST CRIMES AMONG WOMEN //Shokh Articles Library. – 2026. – T. 1. – №. 1.
20. Ustayevich K. A. et al. IMPROVEMENT OF THE ORGANIZATION AND COORDINATION OF THE ACTIVITIES OF SUPPORT POINTS OF INTERNAL AFFAIRS BODIES //Shokh Articles Library. – 2026. – T. 1. – №. 1.
21. Toshboyev F. E. et al. QADIMGI MIGRATSIYALARNING USTURUSHONA IJTIMOIY IQTISODIY HAYOTIGA TA’SIRI //OBRAZOVANIE NAUKA I INNOVATSIONNЫE IDEI V MIRE. – 2026. – T. 85. – №. 1. – S. 130-138.
22. Sevinsh S. MIGRATSIYA VA QOCHOQLAR MUAMMOSI //Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi. – 2025. – T. 57. – №. 1. – S. 265-268.
23. Qizi I. M. N., Taxirjanovich G. A. F. PROFILAKTIKA INSPEKTORINING HUQUQBUZALIKLAR PROFILAKTIKASIDA ADLIYA ORGANLARI BILAN HAMKORLIGI //Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies. – 2025. – T. 2. – №. 1. – S. 34-38.
24. Eshqobilov A., Farrux G. A. PROFILAKTIKA INSPEKTORLARINING KIBERJINOYATCHILIKNI OLDINI OLISH FAOLIYATI //Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies. – 2025. – T. 2. – №. 6. – S. 216-220.
25. . Narziev Sh. Z. i dr. KIBER-JINOYaTChILIK VA UNGA QARShI KURAShISh //OBRAZOVANIE NAUKA I INNOVATSIONNЫE IDEI V MIRE. – 2024. – T. 44. – №. 2. – S. 9-13.
26. Narziev Sh. Z. Profilaktika inspektorlarining ilgari sudlangan shaxslar bilan huquqbuzarliklarning yakka tartibdagi profilaktikasi chora-tadbirlarini amalga oshirish faoliyati haqida ayrim masalalar //zamonaviy fan, ta’lim va ishlab chiqarish muammolarining innovatsion yechimlari. – 2022. – S. 159-162.
27. Narziev Sh., Abdumalikov R. PROFILAKTIKA INSPEKTORLARINING HUQUQBUZARLIKLARDAN JABRLANGAN ShAXSLAR BILAN IShLASh FAOLIYaTINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYaTLARI //Innovatsionnыe issledovaniya v nauke. – 2024. – T. 3. – №. 4. – S. 63-70.
28. Narziev Sh., Omonov N. IChKI IShLAR ORGANLARI TAYaNCh PUNKTLARI NEGIZIDA HAMKORLIKNI HUQUQIY TA’MINLAShNI TAShKIL ETISh //Development of pedagogical technologies in modern sciences. – 2024. – T. 3. – №. 7. – S. 184-188.
29. Narziev Sh., Qodirova I. BARKAMOL, JISMONIY VA RUHIY SOG‘LOM ShAXSNI TARBIYaLAShDA IXTISOSLAShTIRILGAN O‘QUV-TARBIYa MUASSASALARINING O‘RNI //Akademicheskie issledovaniya v sovremennoy nauke. – 2024. – T. 3. – №. 20. – S. 152-155.
30. Narziev Sh., Zokirov N. PROFILAKTIKA INSPEKTORINING JAMOAT TARTIBINI SAQLASh VA XAVFSIZLIGINI TA’MINLASh BO‘YIChA FAOLIYaTINI TAKOMILLAShTIRISh TO‘G‘RISIDA AYRIM MULOHAZALAR //Akademicheskie issledovaniya v sovremennoy nauke. – 2024. – T. 3. – №. 20. – S. 156-164.
31. Narziev Sh., Abdulhakimov J. PROFILAKTIKA INSPEKTORINING AXBOROT TAHLIL VA REJALAShTIRISh FAOLIYaTI //Akademicheskie issledovaniya v sovremennoy nauke. – 2024. – T. 3. – №. 14. – S. 80-87.
32. Narziev Sh., Ibadullaev D. PROFILAKTIKA INSPEKTORLARINING NAZORATSIZ VA TARBIYaSI OG‘IR BO‘LGAN VOYaGA YeTMAGANLAR BILAN IShLASh FAOLIYaTI HAMDA UNING BUGUNGI KUNDAGI AHAMIYaTI //Innovatsionnыe issledovaniya v nauke. – 2024. – T. 3. – №. 5. – S. 125-131.
33. Narziev Sh., Usmonov M. PROFILAKTIKA INSPEKTORINING SURINKALI IChKILIKKA RUJU QO‘YGAN ShAXSLAR BILAN IShLASh FAOLIYaTI //Akademicheskie issledovaniya v sovremennoy nauke. – 2024. – T. 3. – №. 19. – S. 5-12.
34. Narziev Sh., Mirzaikromova F. EKOLOGIYa SOHASIDAGI HUQUQBUZARLIKLAR SODIR ETILIShI SABABLARI VA ULARGA IMKON BERGAN ShART-ShAROITLARI //Akademicheskie issledovaniya v sovremennoy nauke. – 2024. – T. 3. – №. 20. – S. 147-151.
