RIVOJLANAYOTGAN MAMLAKATLARDA XALQARO KAPITAL OQIMLARINING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI
Keywords:
toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar, portfel investitsiyalari, xalqaro kapital oqimlari, iqtisodiy oʻsish, yalpi ichki mahsulot, institutsional sifat, chegaraviy effekt, absorbtiv salohiyat, GMM, panel maʼlumotlari.Abstract
Maqolada moliyaviy globallashuv sharoitida xalqaro kapital oqimlari – toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar (TTXI) va portfel investitsiyalarining – rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiy oʻsishiga taʼsir koʻrsatish mexanizmlari nazariy va empirik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda 2010-2025-yillar oraligʻidagi rivojlanayotgan mamlakatlar boʻyicha panel maʼlumotlari asosida momentlarning umumlashtirilgan usuli (Generalized Method of Moments, GMM) yordamida dinamik panel model baholangan. Olingan natijalar TTXI uzoq muddatli iqtisodiy oʻsishga ijobiy va barqaror hissa qoʻshishini, portfel investitsiyalari esa asosan qisqa muddatli moliyaviy taʼsir koʻrsatib, yuqori oʻzgaruvchanlik bilan tavsiflanishini koʻrsatadi. Shuningdek, xorijiy kapitalning iqtisodiy oʻsishga ijobiy taʼsiri mamlakatdagi institutsional sifat va inson kapitalining maʼlum bir chegaraviy darajasiga bogʻliq ekanligi aniqlangan. Tadqiqot xulosalari asosida Oʻzbekiston va boshqa rivojlanayotgan mamlakatlar uchun iqtisodiy siyosatga oid amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
1. Romer, P. M. (1990). Endogenous technological change. Journal of Political Economy, 98(5, Part 2), 71-102.
2. Borensztein, E., De Gregorio, J., & Lee, J.-W. (1998). How Does Foreign Direct Investment Affect Economic Growth? Journal of International Economics, 45(1), 115–135. https://doi.org/10.1016/S0022-1996(97)00033-0
3. Cohen, W. M., & Levinthal, D. A. (1990). Absorptive Capacity: A New Perspective on Learning and Innovation. Administrative Science Quarterly, 35(1), 128–152. https://doi.org/10.2307/2393553
4. Alfaro, L., Chanda, A., Kalemli-Ozcan, S., & Sayek, S. (2004). TTXI and Economic Growth: The Role of Local Financial Markets. Journal of International Economics, 64(1), 89–112. https://doi.org/10.1016/S0022-1996(03)00081-3
5. Kose, M. A., Prasad, E., Rogoff, K., & Wei, S.-J. (2009). Financial Globalization: A Reappraisal. IMF Staff Papers, 56(1), 8–62. https://doi.org/10.1057/imfsp.2008.36
6. Acemoglu, D., Johnson, S., & Robinson, J. A. (2001). The Colonial Origins of Comparative Development: An Empirical Investigation. American Economic Review, 91(5), 1369–1401. https://doi.org/10.1257/aer.91.5.1369
7. Hansen, L. P. (1982). Large Sample Properties of Generalized Method of Moments Estimators. Econometrica, 50(4), 1029–1054. https://doi.org/10.2307/1912775
8. Arellano, M., & Bond, S. (1991). Some Tests of Specification for Panel Data: Monte Carlo Evidence and an Application to Employment Equations. The Review of Economic Studies, 58(2), 277–297. https://doi.org/10.2307/2297968
9. Blundell, R., & Bond, S. (1998). Initial Conditions and Moment Restrictions in Dynamic Panel Data Models. Journal of Econometrics, 87(1), 115–143. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(98)00009-8
10. Roodman, D. (2009). How to Do xtabond2: An Introduction to Difference and System GMM in Stata. The Stata Journal, 9(1), 86–136. https://doi.org/10.1177/1536867X0900900106
11. International Monetary Fund. (2025). World Economic Outlook. Washington, D.C.: IMF.
12. World Bank. (2025). World Development Indicators. Washington, D.C.: World Bank.


