ABDULLA QODIRIYNING “O‘TGAN KUNLAR” ASARIDA VAQTGA DOIR ARABIY O‘ZLASHMALARNING LEKSIK-SEMANTIK XUSUSIYATLARI
Keywords:
arabiy o‘zlashmalar, leksik-semantik tahlil, vaqt leksikasi, “O‘tgan kunlar”, kalendarik atamalar, diniy-liturgik vaqt, semantik guruh.Abstract
Ushbu maqolada Abdulla Qodiriyning “O‘tgan kunlar” romanida vaqtga doir arabiy o‘zlashmalar birinchi marta maxsus tadqiqot ob‘ekti sifatida ajratilib tahlil qilingan. Asarda uchraydigan 12 ta arabiy birlik - HIJRIY (هِجْرِيّ), DALV (دَلْو), JAVZO (جَوزَاء), HAMAL (حَمَل), ZAMON (زَمَان), VAQT (وَقْت), SUNBULA (سُنْبُلَة), DAQIQA (دَقِيقَة), SUBH (صُبْح), SOAT (سَاعَة), ASR (عَصْر), JUMA (جُمُعَة) - to‘rt semantik guruhga ajratilib, ularning o‘zbek tiliga o‘zlashish yo‘llari, fonetik-morfologik moslashuvi va asardagi badiiy-funksional vazifalari aniqlandi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi shundaki, mazkur arabizmlar ilk bor tizimli leksik-semantik tahlilga tortildi va ular o‘zbek badiiy matnida kalendarik, astronomik hamda diniy vaqt tizimlarini birlashtiruvchi maxsus leksik qatlam sifatida belgilandi.
References
Qodiriy A. O‘tkan kunlar: roman. - Toshkent: Sharq, 2019. - 384 b.
2. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildli. - Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.
3. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining etimologik lug‘ati. - Toshkent: Universitet, 2000. - 600 b.
4. Begmatov E. O‘zbek tilida arabiy o‘zlashmalar. - Toshkent: O‘qituvchi, 1983. - 198 b.
5. Ismatullayev N. Arabiy o‘zlashmalar semantikasi. - Toshkent: O‘qituvchi, 1992. - 78 b.
6. Ismatullayev N. Polisemiya hodisasi o‘zbek tilida. - Toshkent: Universitet, 1995. - 89 b.
7. Madvaliyev A. O‘zbek tilida arabizmlar. - Toshkent: O‘zbekiston, 2019. - 180 b.
8. Mahmudov N. O‘zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti. - Toshkent: Fan, 2017. - 220 b.
9. Nurmonov A. Vaqt kategoriyasi va til. - Toshkent: Fan, 1988. - 67 b.
10. Mengliyev B. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. - Toshkent: Tafakkur, 2020. - 340 b.
11. Bafoyev B. O‘zbek tilida arabizmlarning fonetik moslashuvi. - Toshkent: Fan, 2020. - 120 b.
12. Abdullayev Y. Arabizmlarning stilistik xususiyatlari. - Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020. - 180 b.
