KORROZIA VA UNDAN HIMOYALANISH USULLARI
Keywords:
korroziya, elektrokimyoviy yemirilish, metall oksidlanishi, himoya qoplamalari, katodik himoya, anod va katod jarayonlari, korroziya ingibitorlari, galvanik korroziya, nanoqoplamalar, materiallar mustahkamligi, sanoat xavfsizligi, texnik degradatsiya.Abstract
Korroziya — bu metall va qotishmalarning atrof-muhit bilan kimyoviy yoki elektrokimyoviy reaksiyaga kirishishi natijasida ularning asta-sekin yemirilishi jarayonidir. Ushbu tabiiy, biroq juda xavfli fizik-kimyoviy hodisa sanoat, qurilish, energetika, transport va tibbiy texnologiyalar kabi ko‘plab sohalarda jiddiy iqtisodiy yo‘qotishlarga hamda texnik xavfsizlik muammolariga sabab bo‘ladi. Korroziya jarayonining tezligi va intensivligi metallning tarkibi, muhitning namligi, harorati, pH darajasi hamda agressiv kimyoviy moddalar mavjudligiga bevosita bog‘liqdir. Mazkur maqolada korroziya jarayonining nazariy asoslari, uning turlari (bir xil yuzali, galvanik, nuqtaviy, yoriqli va biologik korroziya), shuningdek, turli sharoitlarda yuzaga kelish mexanizmlari keng yoritiladi. Bundan tashqari, korroziyaga qarshi kurashishning zamonaviy va an’anaviy usullari, jumladan himoya qoplamalari qo‘llash, katodik himoya, inhibitorlardan foydalanish hamda materiallarni legirlash kabi texnologik yondashuvlar tahlil qilinadi. Tadqiqotda korroziyaning iqtisodiy va ekologik oqibatlariga ham alohida e’tibor qaratilgan bo‘lib, uning oldini olish bo‘yicha samarali muhandislik yechimlari taklif etiladi. Shuningdek, maqolada korroziyaga qarshi kurashishning innovatsion yo‘nalishlari, xususan nanoqoplamalar, polimer asosli himoya tizimlari va smart-materiallardan foydalanish istiqbollari ham ko‘rib chiqiladi. Ushbu yondashuvlar metall konstruktsiyalarning xizmat muddatini sezilarli darajada uzaytirish va texnik xavfsizlikni oshirish imkonini beradi.
References
1. Fontana M.G., Greene N.D. Corrosion Engineering. – New York: McGraw-Hill Education, 2016. – 682 b.
2. Jones D.A. Principles and Prevention of Corrosion. – London: Prentice Hall, 2018. – 572 b.
3. Revie R.W. Uhlig’s Corrosion Handbook. – Hoboken: Wiley, 2011. – 1350 b.
4. Davis J.R. Corrosion of Metals. – Materials Park: ASM International, 2000. – 390 b.
5. Sedriks A.J. Corrosion of Stainless Steels. – New York: Wiley-Interscience, 1996. – 437 b.
6. Marcus P. Corrosion Mechanisms in Theory and Practice. – Boca Raton: CRC Press, 2012. – 1040 b.
7. Koch G.H. Cost of Corrosion and Preventive Strategies. – Houston: NACE International, 2017. – 310 b.
8. Revie R.W., Uhlig H.H. Corrosion and Corrosion Control. – New Jersey: Wiley, 2008. – 512 b.
9. Romanov A. Nanocoatings for Corrosion Protection. – Berlin: Springer, 2020. – 285 b.
10. Li X., Zhang Y. Graphene-Based Materials for Corrosion Protection. – Amsterdam: Elsevier, 2021. – 356 b.
11. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi. Materialshunoslik va korroziya asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti, 2022. – 248 b.
12. Karimov Sh.Sh. Metallar korroziyasi va himoya usullari. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2021. – 214 b.
