STEREOMETRIYADA KO‘PYOQLIKLAR VA AYLANISH JISMLARINING HAJM HAMDA YUZA FORMULALARINI ISBOTLASH: KLASSIK GEOMETRIK VA INTEGRAL HISOB USULLARI
Keywords:
stereometriya, ko‘pyoqlik, aylanish jismi, hajm, yuza, Kavalьeri prinsipi, integral hisob, prizma, piramida, konus, silindr, sferaAbstract
Mazkur ishda stereometriyaning markaziy mavzularidan biri - prizma, piramida, konus, silindr va sferaning hajm hamda yuza formulalari klassik geometrik usul (teng bo‘lakli ajratish, Kavalьeri prinsipi) va integral hisob usuli (kesim yuzasi funksiyasi bo‘yicha integrallash) orqali isbotlangan. Har bir jism uchun ta’rif, yordamchi lemma va to‘liq isbot keltirilgan, formulalarning amaliy masalalarda qo‘llanilishi ko‘rsatilgan.
References
1. Cavalieri's principle. - Wikipedia, The Free Encyclopedia. URL: https://en.wikipedia.org/wiki/Cavalieri%27s_principle
2. On the Sphere and Cylinder. - Wikipedia, The Free Encyclopedia. URL: https://en.wikipedia.org/wiki/On_the_Sphere_and_Cylinder
3. On the Sphere and Cylinder. - Encyclopaedia Britannica. URL: https://www.britannica.com/topic/On-the-Sphere-and-Cylinder
4. King J. Cavalieri's Principle: Area and Volume. - Seattle: University of Washington, 2013. URL: https://sites.math.washington.edu/~king/write/nwmi2013-summer/Cavalieri_pptx_slides.pdf
5. Aitken W. Essay on Cavalieri's Principle. - San Marcos: California State University San Marcos. URL: https://public.csusm.edu/aitken_html/m330/CavPrinciple.pdf
6. Strang G., Herman E. Calculus Volume 2, Ch. 2: Applications of Integration. - Houston: OpenStax, Rice University, 2016. URL: https://openstax.org/books/calculus-volume-2/pages/2-2-determining-volumes-by-slicing
7. Hilbert's third problem. - Wikipedia, The Free Encyclopedia. URL: https://en.wikipedia.org/wiki/Hilbert%27s_third_problem
8. Stereometriya asoslari: Prizma, piramida va ularning hajmlari haqida ma’ruza matni. - Geometriya-2 fanidan ma’ruzalar, 2007. URL: https://gul2al.narod.ru/arm/maruzam/maruza_matni_geometriya2-2007.pdf
9. Stereometriya. - O‘zbekcha Vikipediya. URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Stereometriya
10. Knill O. Cavalieri principle. - Cambridge: Harvard University, Dept. of Mathematics, Math21a Multivariable Calculus, 2005. URL: https://abel.math.harvard.edu/archive/21a_fall_05/exhibits/cavalieri/index.html
11. Geometriya: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 10-sinfi uchun darslik. - Toshkent, 2022.
12. To‘rayeva N.A. Matematika fanida darsdan tashqari mashg‘ulotlarda buyuk olimlar ijodidan foydalanish // Pedagogik mahorat: ilmiy-nazariy va metodik jurnal. - Buxoro, 2024. - № 9. - B. 64–71. - ISSN 2181-6833.


