Logo

SEMENT ISHLAB CHIQARISHNING INNOVATSION TEXNOLOGIYALARI: ENERGIYA SAMARADORLIGI VA EKOLOGIK BARQARORLIK

Authors

  • Jurayev Xikmatullo Tursuntoshevich

    Navoiy viloyati,Navoiy shahri, O‘zbekiston Respublikasi
    Author

Keywords:

sement ishlab chiqarish, klinker, portlandsement, zamonaviy texnologiyalar, energiya samaradorligi, past klinkerli sement, kalsinatsiyalangan gil, LC3, sun’iy intellekt, Digital Twin, avtomatlashtirish, muqobil yoqilg‘i, CO₂ emissiyasi, CCUS, dekarbonizatsiya, ekologik barqarorlik

Abstract

Mazkur maqolada zamonaviy sement ishlab chiqarish texnologiyalarining rivojlanish tendensiyalari, ishlab chiqarish jarayonlarini modernizatsiya qilishning ilmiy va texnologik asoslari hamda ekologik barqarorlikni ta’minlashning istiqbolli yo‘nalishlari yoritilgan. Sement ishlab chiqarishda energiya va xomashyo sarfini kamaytirish, klinker ulushini optimallashtirish, muqobil mineral komponentlardan foydalanish, chiqindi issiqlikni qayta tiklash va muqobil yoqilg‘ilarni joriy etish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, kalsinatsiyalangan gil asosidagi past klinkerli sementlar, xususan, Limestone Calcined Clay Cement (LC3) texnologiyasining afzalliklari va amaliy istiqbollari ko‘rib chiqilgan. Maqolada sement sanoatini raqamlashtirish jarayonida sun’iy intellekt, mashinaviy o‘rganish, raqamli egizak (Digital Twin), avtomatlashtirilgan boshqaruv va prediktiv texnik xizmat ko‘rsatish texnologiyalarining ahamiyati ochib berilgan. Bundan tashqari, sement ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘ladigan karbonat angidrid (CO₂) emissiyasini kamaytirish, uni ushlash, saqlash va qayta foydalanishga qaratilgan CCUS texnologiyalarining imkoniyatlari tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari zamonaviy sement zavodining energiya samarador, raqamli boshqariladigan va kam uglerodli ishlab chiqarish tizimiga bosqichma-bosqich transformatsiyalanayotganini ko‘rsatadi. Ushbu texnologiyalarni O‘zbekiston sement sanoatiga moslashtirish ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini barqarorlashtirish va atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytirish uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.

References

1. International Energy Agency (IEA). Breakthrough Agenda Report 2025: Cement and Concrete. Paris: IEA, 2025.

2. International Energy Agency (IEA). Technology Roadmap – Low-Carbon Transition in the Cement Industry. Paris: IEA, 2018.

3. International Energy Agency (IEA). Transforming Industry through CCUS. Paris: IEA, 2019.

4. International Energy Agency (IEA). Driving Energy Efficiency in Heavy Industries. Paris: IEA, 2021.

5. International Energy Agency (IEA). Industry – Innovation Gaps: CCS Applied to Cement Manufacturing. Paris: IEA.

6. Volaity, S. S., Aylas-Paredes, B. K., Han, T., Huang, J., Sridhar, S., Sant, G., Kumar, A., Neithalath, N. “Towards decarbonization of cement industry: a critical review of electrification technologies for sustainable cement production.” npj Materials Sustainability, 2025, Vol. 3, Article 23. DOI: 10.1038/s44296-025-00068-6.

7. Kumar, S., Gangotra, A., Barnard, M. “Towards a Net Zero Cement: Strategic Policies and Systems Thinking for a Low-Carbon Future.” Current Sustainable/Renewable Energy Reports, 2025, Vol. 12, Article 5.

8. Li, N., Unluer, C. “Towards a net zero built environment: decarbonisation of the UK cement industry.” npj Materials Sustainability, 2025, Vol. 3, Article 10. DOI: 10.1038/s44296-025-00052-0.

9. Scrivener, K., Martirena, F., Bishnoi, S., Maity, S. “Calcined clay limestone cements (LC3).” Cement and Concrete Research, 2018, Vol. 114, pp. 49–56. DOI: 10.1016/j.cemconres.2017.08.017.

10. Avet, F., Scrivener, K. “Investigation of the calcined kaolinite content on the hydration of Limestone Calcined Clay Cement (LC3).” Cement and Concrete Research, 2018, Vol. 107, pp. 124–135. DOI: 10.1016/j.cemconres.2018.02.016.

11.Bishnoi, S., Scrivener, K. va boshqalar. LC3 – Limestone Calcined Clay Cement: Research and Development. LC3 Project.

12. Scrivener, K., John, V. M., Gartner, E. “Eco-efficient cements: Potential economically viable solutions for a low-CO2 cement-based materials industry.” Cement and Concrete Research, 2018, Vol. 114, pp. 2–26.

13.Maraghechi, H., Avet, F., Wong, H., Kamyab, H., Scrivener, K. “Performance of Limestone Calcined Clay Cement (LC3) with various kaolinite contents with respect to chloride transport.” Materials and Structures, 2018, Vol. 51, Article 125.

14. Bishnoi, S., Maity, S., Mallik, A., Shukla, R., Scrivener, K. “Pilot scale manufacture of limestone calcined clay cement: The experience from India.” Cement and Concrete Research, 2014.

15. Dhandapani, Y., Sakai, E., De Schutter, G., Van den Heede, P., De Belie, N. “Limestone calcined clay cement (LC3): A state-of-the-art review.” Cement and Concrete Research, 2021, Vol. 149, Article 106564.

Downloads

Published

2026-09-06