O‘ZBEKISTON HUDUDLARIDA TASHQI SAVDO INFRASTRUKTURASI, BAZAVIY LOGISTIKA VA EKSPORT SALOHIYATINING YALPI HUDUDIY MAHSULOT (YHM) O‘SISHIGA TA'SIRI: PANEL ARDL VA KOINTEGRATSIYA MODELLARI TAHLILI (2015–2025)
Keywords:
Ekonometrika 2, Panel Data, Tashqi savdo, Bazaviy logistika, Yalpi Hududiy Mahsulot (YHM), ARDL model, Hausman testi, Pooled Mean Group (PMG), eksport salohiyati, O‘zbekiston hududlariAbstract
Ushbu keng qamrovli va chuqurlashtirilgan ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasining 14 ta hududi (Qoraqalpog‘iston Respublikasi, 12 ta viloyat va Toshkent shahri) bo‘yicha tashqi savdo infratuzilmasi, bazaviy logistika va eksport salohiyatiga kiritilgan investitsiyalarning Yalpi Hududiy Mahsulot (YHM) hamda tashqi savdo aylanmasi o‘sish sur'atlariga ta'siri 2015–2025 yillar davri kesimida Panel Data (statik va dinamik ARDL/PMG modellari) yordamida batafsil tahlil qilindi. Tadqiqotda panel birlik ildiz testlari (Levin-Lin-Chu, Im-Pesaran-Shin), Hausman testi, panel kointegratsiya (Pedroni va Kao), Dinamik OLS (DOLS) hamda Pooled Mean Group (PMG) usullaridan unumli foydalanildi. Ekonometrik baholash natijalari shuni ko‘rsatdiki, tashqi savdo va logistika infratuzilmasiga kiritilgan investitsiyalar hajmining 1% ga oshishi uzoq muddatli davrda hududiy YHM hajmini 0.4390% ga, hududiy eksport tushumlarini esa 0.4050% ga ko‘paytiradi. Olingan natijalar asosida hududiy bojxona va terminal infratuzilmasini takomillashtirish, eksport logistikasini optimallashtirish bo‘yicha amaliy va strategik tavsiyalar berilgan.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 'O‘zbekiston – 2030' strategiyasi to‘g‘risida PF-158-son Farmoni. Toshkent, 2023 yil.
2. Baltagi, B. H. (2021). Econometric Analysis of Panel Data (6th ed.). Springer Texts in Business and Economics. Springer, Cham.
3. Wooldridge, J. M. (2010). Econometric Analysis of Cross Section and Panel Data (2nd ed.). MIT Press, Cambridge, MA.
4. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. P. (1999). Pooled Mean Group Estimation of Dynamic Heterogeneous Panels. Journal of the American Statistical Association, 94(446), 621-634.
5. Hausmann, R., Hwang, J., & Rodrik, D. (2007). What You Export Matters. Journal of Economic Growth, 12(1), 1-25.
6. Limao, N., & Venables, A. J. (2001). Infrastructure, Geographical Disadvantage, Transport Costs, and Trade. The World Bank Economic Review, 15(3), 451-479.
7. Arvis, J. F., Ojala, L., Wiederer, C., et al. (2018). Connecting to Compete: Trade Logistics in the Global Economy. World Bank, Washington, DC.
8. Ahmedov, R. M. (2022). O‘zbekistonda hududiy iqtisodiy o‘sish va investitsiyalar samaradorligi ekonometrik tahlili. Monografiya, Toshkent: 'Iqtisod-Moliya'.
9. Vahobov, A., & Mustafakulov, Sh. (2020). Hududlar iqtisodiy salohiyatini baholash va modellashtirish. Darslik, Toshkent: 'Fan va texnologiya'.
10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi va Bojxona qo‘mitasi rasmiy axborot portali ma'lumotlari (2015–2025 yillik to‘plamlari).


