BOTQOQ YOTQIZIQLARI VA ULARNING XUSUSIYATLARI

Abstract

Botqoqlar — ortiqcha namlikka ega, torf hamda sapropel kabi past mustahkamlikdagi yotqiziqlardan tashkil topgan geologik muhitdir. Ularning suv bilan ta’minlanish sharoitiga ko‘ra pastqam, yuqori va o‘tish tiplari ajratiladi. Qurilish amaliyotida botqoqli gruntlarning xususiyatlari — yuqori siqiluvchanlik, kuchsiz yuk ko‘tarish qobiliyati va notekis cho‘kish xavfi — asosiy muammolar sifatida ko‘rsatiladi. Torfning zichlik darajasi, suvga to‘yingan holati hamda sapropelning oqimchanlik xususiyatlari konstruktiv yechimlar tanlashda muhim omil bo‘ladi. Torf — bu tabiiy ravishda mavjud boʻlgan choʻkindi modda boʻlib, u ham keng tarqalgan, ham noyobdir. Uning kelib chiqishi botanika va geologik jarayonlar bilan bogʻliq, va har qanday torf qatlamining shakllanishida hayvonlar, oʻsimliklar hamda turli mikroorganizmlar guruhlarining hissasi katta.

Torf qatlamlari o‘simlik va hayvon jamoalarining qoldiqlari atrof-muhit ularni butunlay parchalay oladigan darajadan ko‘p to‘planadigan joylarda hosil bo‘ladi; aks holda, alohida torflar o‘zaro juda oz o‘xshashlikka ega bo‘ladi. Ko‘p torflar Arktika kabi sovuq hududlarda cho‘kindi to‘planishining mahsuli hisoblanadi, ammo mo‘tadil iqlimli hududlardagi (masalan, Irlandiyada) torflar ham juda ko‘p. Hatto subtropik mintaqalarda, AQShning janubi-sharqida joylashgan Okefenoki botqog‘i va Evergleyds hududlarida ham ming yillar davomida torf shakllanib kelgan. Shuningdek botqoqli hududlarda qurilgan Venetsiya, Amsterdam va Sankt-Peterburg kabi yirik shaharlarga misollar keltiriladi. Ushbu shaharlar botqoqliklarda barqaror qurilish uchun qo‘llaniladigan ilg‘or texnik usullarni amaliy misol sifatida ko‘rsatib beradi: yog‘och pallar asosidagi poydevorlar, drenaj va suvni boshqarish tizimlari, damba va kanal tizimlari, ko‘tarma platformalar va sun’iy asoslar. Bu usullar botqoqli gruntlarning kamchiliklarini bartaraf etib, murakkab tabiiy sharoitlarda uzoq muddatli va barqaror qurilish imkonini yaratadi.