OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA AKADEMIK ERKINLIK TAMOYILLARINING TA’LIM MUASSASASI BOSHQARUVIDAGI AHAMIYATI
Keywords:
akademik erkinlik, institutsional avtonomiya, oliy ta’lim boshqaruvi, strategik menejment, ta’lim sifati, ilmiy faoliyat, desentralizatsiya, akademik mas’uliyat, innovatsion rivojlanishAbstract
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida akademik erkinlik tamoyillarining ta’lim muassasasi boshqaruvi tizimidagi o‘rni, mazmun-mohiyati hamda institutsional rivojlanish jarayonlariga ta’siri kompleks va tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. Akademik erkinlik zamonaviy universitet boshqaruvining fundamental kategoriyalaridan biri sifatida ko‘rib chiqilib, uning normativ-huquqiy, tashkiliy, pedagogik va ilmiy-innovatsion komponentlari o‘zaro bog‘liqlikda yoritiladi. Tadqiqotda akademik erkinlik tushunchasining evolyutsion rivojlanishi, uning oliy ta’lim tizimidagi funksional vazifalari hamda boshqaruv samaradorligiga ta’sir etuvchi omillar nazariy jihatdan asoslab beriladi.
Tadqiqot doirasida oliy ta’lim muassasasi boshqaruvida markazlashgan va desentralizatsiyalashgan modellar kontekstida akademik erkinlikning namoyon bo‘lish shakllari solishtirma tahlil qilinadi. Akademik erkinlikning kuchaytirilishi boshqaruvda shaffoflik, hisobdorlik va samaradorlikni oshirish, innovatsion muhitni shakllantirish, ilmiy salohiyatni rivojlantirish hamda xalqaro reyting va akkreditatsiya jarayonlarida raqobatbardoshlikni ta’minlashga xizmat qilishi asoslab beriladi. Shu bilan birga, akademik erkinlikning me’yoriy-chegaraviy jihatlari, ya’ni akademik mas’uliyat, etik me’yorlar va institutsional manfaatlar muvozanati masalalari ham konseptual nuqtayi nazardan yoritiladi.
Tadqiqot metodologiyasi sifatida tizimli tahlil, komparativ yondashuv, institutsional tahlil va konseptual umumlashtirish usullaridan foydalaniladi. Nazariy manbalar va zamonaviy ilmiy qarashlar asosida akademik erkinlikni oliy ta’lim boshqaruvining sifat ko‘rsatkichlariga bevosita ta’sir etuvchi omil sifatida talqin qilish ilgari suriladi. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim tizimida boshqaruvni takomillashtirish, institutsional mustaqillikni kengaytirish va akademik muhitni barqaror rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmon va qarorlari. Oliy ta’lim tizimini rivojlantirishga oid normativ-huquqiy hujjatlar.
2. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020.
3. O‘zbekiston Respublikasining “Ilm-fan va ilmiy faoliyat to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2019.
4. UNESCO. Recommendation concerning the Status of Higher-Education Teaching Personnel. – Paris, 1997.
5. Altbach, P. G. Academic Freedom in a Global Context. – Higher Education Policy, 2001.
6. Berdahl, R. Academic Freedom, Autonomy and Accountability in Universities. – Studies in Higher Education, 1990.
7. Marginson, S. University Governance and Academic Freedom. – Journal of Higher Education Policy and Management, 2016.
8. Sultonov A., Karimov B. Oliy ta’lim muassasalarida boshqaruv tizimini takomillashtirish masalalari. – Toshkent: Fan, 2018.
9. Xolmatov D. Akademik erkinlik va ta’lim sifati o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik. – “Ta’lim va innovatsiya” jurnali, 2021.
10. Qo‘shoqov M. Oliy ta’limda demokratik boshqaruv va akademik mustaqillik. – Toshkent, 2022.
