KO’P XONADONLI TURAR JOYLAR MAJMUASIDA BOSHQARUV SERVIS KOMPANIYALARI BINOLARINI BARQAROR ARXITEKTURA TAMOYILLARI ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
Ko‘p xonadonli turar joy majmuasi; boshqaruv servis binolari; barqaror arxitektura; energiya samaradorlik; raqamli boshqaruv tizimi; ekologik dizayn; “yashil” texnologiyalar; Prezident farmonlari; UBEM modeli; O‘zbekiston shaharsozlik islohotlariAbstract
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida ko‘p xonadonli turar joy majmualarining boshqaruv servis kompaniyalari binolarini barqaror arxitektura tamoyillari asosida takomillashtirish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda so‘nggi yillarda qabul qilingan Prezident farmonlari, qarorlar va davlat dasturlari asosida mamlakatda barqaror shaharsozlik, energiya tejamkorlik va raqamli boshqaruv tizimlarining rivojlanish istiqbollari o‘rganildi.
Metodik yondashuv sifatida huquqiy-normativ tahlil, arxitektura-texnik ekspertiza, taqqoslama tahlil va modellashtirish usullari qo‘llanilgan. Tadqiqot natijalari asosida boshqaruv servis binolarida energiya samaradorlikni 20–30 % gacha oshirish imkonini beruvchi arxitektura modeli ishlab chiqildi. Model ekologik va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash, raqamli boshqaruv tizimlarini integratsiya qilish hamda “yashil” texnologiyalarni joriy etish imkoniyatlarini ochib berdi.
Maqolada, shuningdek, O‘zbekiston sharoitida xorijiy tajribalar (Ferrando, Merabet va boshq.) asosida ishlab chiqilgan UBEM (Urban Building Energy Modeling) va AI-assisted Building Control yondashuvlarining moslashtirilgan konsepsiyasi taklif etiladi. Yakuniy xulosalarda servis binolari uchun barqaror arxitektura reglamentini ishlab chiqish, energiya pasportlarini joriy etish, raqamli boshqaruv tizimlarini yagona axborot muhitida birlashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan.
References
1. Назаров, I. S. Barqaror shaharsozlik tizimlari va ekologik arxitektura. – Toshkent: TMI nashriyoti, 2022. – 214 b.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PF–151-son Farmon “Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi sohasida davlat boshqaruvini samarali tashkil etish to‘g‘risida”. – T.: Prezident.uz, 28.08.2023. – URL: https://mc.uz (murojaat sanasi: 08.10.2025).
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PQ–278-son Qaror “Ko‘p kvartirali uylarni boshqarishni yanada samarali tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. – T.: Norma.uz, 15.08.2023. – URL: https://norma.uz.
4. Strategik islohotlar agentligi. Ko‘p kvartirali uylarni boshqarish tizimi tahlili. – URL: https://asr.gov.uz/news/11906 (murojaat sanasi: 08.10.2025).
5. Kun.uz. “Qurilish inspeksiyasi mustaqil organ bo‘ladi” maqolasi. – URL: https://kun.uz/98887778 (murojaat sanasi: 08.10.2025).
6. Ferrando, M., Causone, F., Hong, T., va boshq. Urban Building Energy Modeling (UBEM) Tools: A State-of-the-Art Review of Bottom-up Physics-Based Approaches. – arXiv preprint, 2021. – URL: https://arxiv.org/abs/2103.01761.
7. Merabet, G., Essaaidi, M., Ben-Haddou, M., va boshq. Artificial Intelligence-Assisted Energy and Thermal Comfort Control for Sustainable Buildings. – arXiv preprint, 2020. – URL: https://arxiv.org/abs/2006.12559.
8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PF–151-son Farmon “Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi sohasida davlat boshqaruvini samarali tashkil etish to‘g‘risida”. – Prezident.uz, 28.08.2023. – URL: https://mc.uz (murojaat sanasi: 08.10.2025).
9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PQ–278-son Qaror “Ko‘p kvartirali uylarni boshqarishni yanada samarali tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. – Norma.uz, 15.08.2023. – URL: https://norma.uz.
10. Strategik islohotlar agentligi. Ko‘p kvartirali uylarni boshqarish tizimi tahlili. – URL: https://asr.gov.uz/news/11906 (murojaat sanasi: 08.10.2025).
11. Kun.uz. “Qurilish inspeksiyasi mustaqil organ bo‘ladi” maqolasi. – URL: https://kun.uz/98887778 (murojaat sanasi: 08.10.2025).
12. Ferrando, M., Causone, F., Hong, T., va boshq. Urban Building Energy Modeling (UBEM) Tools: A State-of-the-Art Review of Bottom-up Physics-Based Approaches. – arXiv preprint, 2021. – URL: https://arxiv.org/abs/2103.01761.
13. Merabet, G., Essaaidi, M., Ben-Haddou, M., va boshq. Artificial Intelligence-Assisted Energy and Thermal Comfort Control for Sustainable Buildings. – arXiv preprint, 2020. – URL: https://arxiv.org/abs/2006.12559.
14. Hegger, M., Fuchs, M., Stark, T., Zeumer, M. Energy Manual: Sustainable Architecture. – Basel: Birkhäuser, 2008. – 480 p.
15. Назаров, I. S. Barqaror shaharsozlik tizimlari va ekologik arxitektura. – Toshkent: TMI nashriyoti, 2022. – 214 b.
16. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PF–151-son Farmon “Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi sohasida davlat boshqaruvini samarali tashkil etish to‘g‘risida”. – Prezident.uz, 28.08.2023. – URL: https://mc.uz (murojaat sanasi: 08.10.2025).
17. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PQ–278-son Qaror “Ko‘p kvartirali uylarni boshqarishni yanada samarali tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. – Norma.uz, 15.08.2023. – URL: https://norma.uz.
18. Strategik islohotlar agentligi. Ko‘p kvartirali uylarni boshqarish tizimi tahlili. – URL: https://asr.gov.uz/news/11906 (murojaat sanasi: 08.10.2025).
19. Kun.uz. “Qurilish inspeksiyasi mustaqil organ bo‘ladi” maqolasi. – URL: https://kun.uz/98887778 (murojaat sanasi: 08.10.2025).
