XANTHIUM STRUMARIUM (QO`YTIKAN) O`SIMLIGINING DORIVOR, FARMAKOLOGIK XUSUSIYATLARI
Keywords:
Xanthium strumarium, namlik miqdori, umumiy kul, kislotada erimaydigan kul, alkaloidlar, kimyoviy tarkib, fitokimyoviy birikmalar, arktigeninAbstract
Ushbu tadqiqotning maqsadi dorivor ahamiyatga ega bo‘lgan Xanthium strumarium o‘simligining botanik xususiyatlari, kimyoviy tarkibi hamda xomashyo sifat ko‘rsatkichlarini kompleks tahlil qilishdan iborat. Tadqiqot obyekti sifatida o‘simlikning meva qismi tanlab olinib, uning tarkibidagi biologik faol birikmalar va asosiy fizik-kimyoviy parametrlar o‘rganildi.
Tadqiqot metodologiyasi doirasida o‘simlik xomashyosining namlik miqdori, umumiy kul hamda kislotada erimaydigan kul miqdorini aniqlash uchun standart laboratoriya usullaridan foydalanildi. Shuningdek, adabiyotlar tahlili asosida Xanthium strumarium tarkibidagi asosiy bioaktiv komponentlar — lignanlar, seskiterpenlar, polifenollar, flavanoidlar, alkaloidlar hamda yod birikmalarining mavjudligi tizimli ravishda o‘rganildi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, o‘simlik tarkibidagi biologik faol moddalar uning farmakologik faolligini belgilovchi asosiy omil hisoblanadi. Aniqlangan namlik va kul ko‘rsatkichlari xomashyoning sifati, tozaligi hamda saqlashga yaroqlilik darajasini baholashda muhim mezonlar ekanligi tasdiqlandi.
Xulosa qilib aytganda, Xanthium strumarium o‘simligi farmatsevtika sanoatida istiqbolli xomashyo sifatida baholanishi mumkin bo‘lib, uning sifat ko‘rsatkichlarini standartlashtirish hamda biologik faol moddalarning chuqurroq o‘rganilishi kelgusidagi ilmiy tadqiqotlar uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
References
1. Растения мира онлайн "Хантҳиум струмариум Л.". Попечителъский совет Королевского ботанического сада, Къю. Проверено 2 апреля 2021 года.
2. Frontiers in Chemistry. Fraction of Xanthium strumarium L. foliage phenolics, in-vitro antioxidant activities, and in-vivo anti-diabetic potential. Asma Shaheen, Sumia Akram, Saima Sharif, Ayoub Rashid, Ahmad Adnan and Muhammad Mushtaq, 2023.
3. Discover chemistry. A holistic review on phytochemical insights with ethnomedicinal and insecticidal applications of Xanthium strumarium. L. Ashish Kumar, Stuti Arya, Shivani Deoli, Manoj Joshi, Ravendra Kumar, Rajeev Ranjan Kumar, D. S. Rawat and Om Prakash, 2026.
4. Journal of universal science research. Qo`ytikan (Xanthium-strumarium-L) o`simligidan kimyoviy moddalarni ajratib olish istiqbollari. Safarova M.Z., Eshkaraev S.Ch.
5. Список БСБИ 2007. Ботаническое общество Великобритании и
Ирландии. Архивировано с оригинала 2015-06-26. Проверено 2014-10-17.
6. Farmakognoziya: Darslik. Toshkent. (O‘zbekiston oliy o‘quv yurtlari uchun mo‘ljallangan). Xoliqov, K. X. (2015).
7. O`zbekiston Respublikasi Davlat farmakopeyasi, Toshkent SSV nashriyoti, 2020.
8. World Health Organization. Quality Control Methods for Herbal Materials. Geneva: WHO Press, 2011.
