QOʻSHILGAN QIYMATLI QISHLOQ XOʻJALIGINING QIYOSIY USTUNLIK DINAMIKASI VA OMILLARI. ( IHTT davlatlari misolida )
Keywords:
Qoʻshilgan qiymat savdosi, Yalpi agrar eksport, Global qiymat zanjirlari, Qiyosiy ustunlik, Eksport raqobatbardoshligi, fragmentlashAbstract
Ushbu maqolada xalqaro ishlab chiqarishning parchalanishi va global qiymat zanjirlari shakllanishi sharoitida agrosanoat majmuasining eksport salohiyati va qiyosiy ustunliklarini baholash masalalari tadqiq etilgan. Anʼanaviy yalpi savdo (gross trade) koʻrsatkichlari xalqaro agrar savdodagi ikki karra hisobga olish (double-counting) muammosi tufayli mamlakatlarning real raqobatbardoshligini aks ettira olmayotgani asoslab berilgan. Tadqiqotda metodologik asos sifatida IHTT tashkilotining TiVA (Trade in Value-Added) maʼlumotlar bazasi prinsiplari hamda qator iqtisodchi olimlarning qoʻshilgan qiymatga asoslangan yondashuvlari qoʻllanilgan. Tahlillar shuni koʻrsatadiki, tahlil uslubidan qatʼi nazar, agrar eksportning barqaror oʻsishini taʼminlovchi fundamental drayverlar mehnat unumdorligini oshirish va yuqori malakali kadrlarni jalb etish hisoblanadi. Olingan ilmiy xulosalar asosida, Oʻzbekiston ASM subyektlarini (klasterlarni) sof xomashyo eksportidan chuqur qayta ishlashga asoslangan "qoʻshilgan qiymat zanjiri" modeliga oʻtkazish hamda agrosanoatda "aqlli ixtisoslashuv"ni joriy etish boʻyicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
1. Daudin, G., Monfort, C., & Levasseur, É. (2018). Who produces for whom? World trade in value-added. Review of International Economics, 19(2), 349–357.
2. Brakman, S., & Van Marrewijk, C. (2017). A closer look at revealed comparative advantage: Gross versus value-added trade flows. Journal of Economic Geography (or CESifo Working Paper No. 6483).
3. Kordalska, A., & Olczyk, M. (2018). Global value chains and changes in competitiveness of the CEE services sector. Structural Change and Economic Dynamics, 46, 151–161.
4. Salimov, B. T., & Salimov, B. B. (2021). Qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti. Oʻquv qoʻllanma. Toshkent: TSUE.
5. Kurdov, A. M. (2022). Oʻzbekiston agrosanoat majmuasida eksport salohiyatini oshirish va klasterlar samaradorligi. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar ilmiy jurnali, 4-son.
6. Tursunov, B. S. (2023). Global qiymat zanjirlarida oʻzbekiston toʻqimachilik va agrosanoat tarmoqlarining integratsiyalashuvi. Logistika va iqtisodiyot.
7. Umarov, S. R. (2021). Diversification of agricultural exports of Uzbekistan: Opportunities and constraints. Central Asian Journal of Innovations and Development, 12(3), 89-98.
8. OECD/WTO (2023). Trade in Value Added (TiVA) Database: Methodological Notes and Key Indicators. Paris: OECD Publishing.
9. Greenville, J., Kawasaki, K., & Jouanjean, M. A. (2019). Dynamic changes in global value chains and comparative advantage in agriculture and food. OECD Food, Agriculture and Fisheries Papers, No. 121.
