BOSHLANG‘ICH TA’LIM JARAYONIDA KAR VA ZAIF ESHITUVCHI BOLALAR BILAN ISHLASH METODIKASI
Keywords:
surdopedagogika, kar va zaif eshituvchi bolalar, korreksion-pedagogik ish, boshlang‘ich ta’lim, kompensator mexanizm, daktilologiya, inklyuziv ta’lim.Abstract
Boshlang‘ich ta’lim bosqichida kar va zaif eshituvchi bolalar bilan ishlash metodikasi maxsus pedagogikaning eng muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, eshitish nuqsoniga ega o‘quvchilarning nutqiy, kognitiv va ijtimoiy rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiladi. Eshitish qobiliyatining cheklanganligi bolaning atrof-muhitni idrok etishi, nutqni egallashi va o‘zaro muloqotga kirishishida bir qator qiyinchiliklar tug‘diradi, biroq surdopedagogika nazariyasi va amaliyotida ishlab chiqilgan kompensator mexanizmlar — vizual, taktil va kinestetik analizatorlarni faollashtirish — bu qiyinchiliklarni muvaffaqiyatli bartaraf etish imkonini beradi. Boshlang‘ich sinflarda qo‘llaniladigan individual va guruhli mashg‘ulotlar, daktil alifbo va labdan o‘qish texnikasi, hamda zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish bolaning kommunikativ ko‘nikmalarini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur maqolada kar va zaif eshituvchi boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bilan ishlashning tuzilishi va mazmuniy xususiyatlari, korreksion-pedagogik yondashuvlarning ilmiy asoslari, shuningdek ta’lim jarayonida kontekstning roli tahlil qilinadi.
References
1. Sodiqov, M. (2025). Kar va zaif eshituvchi bolalar maktablarida “Predmetli amaliy ta’lim”. Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal, 2(4.1), 628–631.
2. Sodiqov, M. (2024). Kar va zaif eshituvchi boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga ona tilini o‘rgatish ijtimoiy-pedagogik muammo sifatida. Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal, № 4 (2024).
3. Yunusov, M.X. (2023). Kar va zaif eshituvchi bolalar eshituv-nutqiy faoliyatini tashkil etishning korreksion yo‘nalganligi. Kasb-hunar ta’lim, 2023-yil, 6-son, 180.
4. Temurova, G.X. (2023). Kar va zaif eshituvchi bolalar tarbiyasida qurish-yasash va uning tutgan o‘rni. Kasb-hunar ta’lim, 2023-yil, 6-son, 173.
5. Mamarajabova, Z.N. (2023). Maxsus pedagogika: surdopedagogika bo‘limi. O‘zbekiston Respublikasi Oliy va O‘rta Maxsus Ta’lim Vazirligi, Toshkent.
6. Axrorova, Z., Abdullaeva, G., Altinkaya, K., Tursunov, R., Xaydarova, X., Xamrokulova, Sh. (2021). Pedagogika nazariyasi. Toshkent.
7. Levina, R.E. Narusheniya rechi u detey. Moskva: Pedagogika.
8. Vygotskiy, L.S. (1983). Osnovy defektologii. Moskva: Pedagogika, 368 s.
9. Boskis, R.M. (1963). Glukhie i slaboslyshashchie deti. Moskva: Izdatelstvo Akademii pedagogicheskikh nauk RSFSR.
10. Ablieva, M.S. Surdopedagogika asoslari: o‘quv qo‘llanma. Toshkent: Fan va texnologiya.
11. Mirziyoyev, Sh.M. (2021). Yangi O‘zbekiston strategiyasi. Toshkent: O‘zbekiston.
12. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktyabrdagi PQ-4860-son qarori. “Nogironligi bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb etish tartibi to‘g‘risida”. Lex.uz.
