BOSHLANGʼICH TAʼLIMDA ENB BOLALARNING IJTIMOIY-EMOTSIONAL KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Keywords:
ijtimoiy-emotsional kompetensiya, eshitishda nuqsoni boʼlgan bolalar, boshlangʼich taʼlim, IET dasturi, CASEL, inklyuziv taʼlim, korreksion pedagogika, hissiyot boshqaruvi, muloqot koʼnikmalari.Abstract
Mazkur maqola boshlangʼich taʼlim bosqichida eshitishda nuqsoni boʼlgan (ENB) bolalarning ijtimoiy-emotsional kompetensiyalarini rivojlantirishga qaratilgan zamonaviy yondashuvlarni tahlil qilishga bagʾishlangan. Ijtimoiy-emotsional taʼlim (IET) dasturlari asosida oʼquvchilarda hissiyotlarni boshqarish, muloqot koʼnikmalari, oʼzaro hamkorlik va oʼzini oʼzi anglash kabi kompetensiyalarni shakllantirishning nazariy va amaliy jihatlari koʼrib chiqiladi. Maqolada CASEL (Ijtimoiy va Emotsional Taʼlim uchun Hamkorlik) tizimi asosida ENB bolalarga moʼljallab ishlab chiqilgan interfaol, vizual va rolli oʼyin usullariga alohida eʼribor qaratiladi. Bundan tashqari, inklyuziv taʼlim muhitida ENB oʼquvchilarni ijtimoiy hayotga tayyorlashda oʼqituvchi va psixolog hamkorligining ahamiyati, individual taʼlim rejalari va oila bilan ishlash yoʼnalishlari muhokama qilinadi.
References
1. CASEL (Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning). (2020). What is SEL? casel.org.
2. Luckner, J.L., Movahedazarhouligh, S. (2019). Social–Emotional Interventions with Children and Youth Who are Deaf or Hard of Hearing: A Research Synthesis. The Journal of Deaf Studies and Deaf Education, 24(1), 1–10. https://doi.org/10.1093/deafed/eny030
3. Spencer, P.E., Marschark, M. va boshq. (2018). Ijtimoiy-emotsional koʼnikmalar va ENB oʼquvchilar. Journal of Deaf Studies and Deaf Education.
4. Marschark, M. (2015). Raising and Educating a Deaf Child. Oxford University Press.
5. Fickenscher, S. (2024). Social-Emotional Competency for Children Learning to Listen, Talk and Think. Clarke Schools for Hearing and Speech. clarkeschools.org.
6. Vigotskiy, L.S. (1983). Osnovy defektologii. Moskva: Pedagogika.
7. Nurkeldiyeva, D.A., Hamidova, M.U. (2016). Rivojlanishida nuqsoni boʼlgan bolalar diagnostikasi. Toshkent: Nisim.
8. Illinois State Board of Education (ISBE). Social-Emotional Learning for Deaf and Hard of Hearing Students. isbe.net.
9. Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktyabrdagi PQ-4860-son qarori. “Nogironligi boʼlgan bolalarni inklyuziv taʼrimga jalb etish tartibi toʼgʼrisida”. Lex.uz.
10. Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi PF-5712-son Farmoni. “Oʼzbekiston Respublikasi Xalq taʼrimi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash toʼgʼrisida”. Lex.uz.
