ЭҲТИЁТ ЧОРАСИ СИФАТИДА ҚАМОҚҚА ОЛИШГА САНКЦИЯ БЕРИШДА СУД НАЗОРАТИНИНГ САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШ: МИЛЛИЙ АМАЛИЁТ ВА ХАЛҚАРО СТАНДАРТЛАР
Keywords:
қамоққа олиш, эҳтиёт чораси, тергов судьяси, habeas corpus, суд назорати, асосли гумон, исбот юки, эркинлик фойдасига талқин, муқобиллик коэффициенти, томонлар тенглигиAbstract
Мақолада Ўзбекистонда эҳтиёт чораси сифатида қамоққа олишга санкция бериш устидан суд назоратининг ривожланиш босқичлари ва амалдаги ҳолати таҳлил қилинади. Миллий амалиёт Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пакт ҳамда Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди ишлаб чиққан стандартлар асосида баҳоланади. Исбот юкини айблов тарафига юклаш, суд ажримларининг асосланганлигига қўйиладиган талабларни кучайтириш, ҳимоя тарафининг материаллар билан танишиш ҳуқуқини кафолатлаш ва муқобил эҳтиёт чораларини кенгайтириш таклиф этилади
References
Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пакт. Нью-Йорк, 1966 йил 16 декабрь (International Covenant on Civil and Political Rights. New York, 16 December 1966). УРЛ: https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights
2. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси. 2023 йил 30 апрель (Constitution of the Republic of Uzbekistan of 30 April 2023) // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. УРЛ: https://lex.uz/docs/6445145
3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2005 йил 8 августдаги “Қамоққа олишга санкция бериш ҳуқуқини судларга ўтказиш тўғрисида”ги ПФ-3644-сон Фармони (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. UP-3644 of 8 August 2005 “On the Transfer of the Right to Authorise Detention to the Courts”). УРЛ: https://lex.uz/docs/754979
4. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 10 июндаги “Тезкор-қидирув ҳамда тергов фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-89-сон Фармони (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. UP-89 of 10 June 2024 “On Measures to Further Strengthen the Guarantees of Reliable Protection of Individual Rights and Freedoms in Operational-Search and Investigative Activities”). УРЛ: https://lex.uz/docs/6964387
5. Ўзбекистон Республикасининг 2025 йил 28 январдаги “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-1022-сон Қонуни (Law of the Republic of Uzbekistan No. ZRU-1022 of 28 January 2025 “On Amendments and Additions to Certain Legislative Acts Aimed at Further Strengthening the Guarantees of Reliable Protection of Individual Rights and Freedoms”). УРЛ: https://lex.uz/docs/7347837
6. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 14 августдаги “Одил судлов-2030: Янги Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилувчи халқчил ва адолатли суд тизимини барпо этиш стратегияси тўғрисида”ги ПФ-160-сон Фармони (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. UP-160 of 14 August 2026 “On the Justice-2030 Strategy for Building a People-Oriented and Fair Judicial System Reliably Protecting Human Rights in New Uzbekistan”). УРЛ: https://lex.uz/docs/8406903
7. Омонов З. Тергов судьяси қарорларининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилиги мезонлари: назарий таҳлил ва суд амалиёти асосида баҳолаш (Omonov Z. Criteria of Legality, Validity and Fairness of Investigating Judges’ Decisions: A Theoretical Analysis and Assessment Based on Judicial Practice) // Жамият ва инновациялар (Society and Innovations). 2026. Vol. 7, № 4. Б. 261-268. DOI: 10.47689/2181-1415-vol7-iss4-pp261-268
8. Маматкулова Х. Новый этап расширения реализации института “habeas corpus” в Республике Узбекистан (Mamatkulova Kh. A New Stage of Expanding the Implementation of the Habeas Corpus Institution in the Republic of Uzbekistan) // Жамият ва инновациялар (Society and Innovations). 2026. Special Issue 02. С. 6-11. DOI: 10.47689/2181-1415-vol7-iss2/S-pp6-11
9. Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси. 1994 йил 22 сентябрь (2026 йил 9 октябрь ҳолатига) (Criminal Procedure Code of the Republic of Uzbekistan of 22 September 1994, as in force on 9 October 2026) // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. УРЛ: https://lex.uz/docs/111460
10. Машовец А.О. Варианты введения института следственного судьи в досудебное уголовное производство (Mashovets A.O. Options for Introducing the Institution of the Investigating Judge into Pre-Trial Criminal Proceedings) // Вестник ЮУрГУ. Серия “Право”. 2015. Т. 15, № 4. С. 37-42. DOI: 10.14529/law150406
11. Яхшибаева Л. Дастлабки тергов ва суриштирув устидан суд назоратини кучайтиришнинг процессуал-ҳуқуқий жиҳатлари (Yakhshibaeva L. Procedural and Legal Aspects of Strengthening Judicial Control over Preliminary Investigation and Inquiry) // Жамият ва инновациялар (Society and Innovations). 2024. Special Issue 01. Б. 184-189. DOI: 10.47689/2181-1415-vol5-iss1/S-pp184-189
12. Absattarov F. Qamoq ehtiyot chorasini qo‘llashga doir iltimoslarning 95 foizi qanoatlantirildi: Oliy sud // Kun.uz. 01.08.2025. URL: https://kun.uz/news/2025/08/01/qamoq-ehtiyot-chorasini-qollashga-doir-iltimoslarning-95-foizi-qanoatlantirildi-oliy-sud
13. Каудыров Т.Е. Актуальные тренды правоприменительной практики в деятельности следственных судей (Kaudyrov T.E. Current Trends in Law Enforcement Practice in the Activities of Investigating Judges) // Государственное управление и государственная служба. 2018. № 3 (66). С. 59-63.
14. A Measure of Last Resort? The Practice of Pre-Trial Detention Decision Making in the EU. London: Fair Trials, 2016.
15. UN Human Rights Committee. General Comment No. 35. Article 9 (Liberty and security of person). CCPR/C/GC/35. 16 December 2014.
16. ECtHR. Buzadji v. the Republic of Moldova [GC], no. 23755/07. Judgment of 5 July 2016.
17. ECtHR. Letellier v. France, no. 12369/86. Judgment of 26 June 1991. Series A no. 207.
18. ECtHR. Ilijkov v. Bulgaria, no. 33977/96. Judgment of 26 July 2001.
19. ECtHR. Lamy v. Belgium, no. 10444/83. Judgment of 30 March 1989. Series A no. 151.
20. ECtHR. Garcia Alva v. Germany, no. 23541/94. Judgment of 13 February 2001.
21. Постановление Пленума Верховного Суда Российской Федерации от 19 декабря 2013 г. № 41 “О практике применения судами законодательства о мерах пресечения в виде заключения под стражу, домашнего ареста, залога и запрета определенных действий” (Resolution of the Plenum of the Supreme Court of the Russian Federation No. 41 of 19 December 2013 “On Judicial Practice in Applying Legislation on Preventive Measures in the Form of Detention, House Arrest, Bail and Prohibition of Certain Actions”).
22. Тулаганова Г.З., Базарова Д.Б., Уралов С.С. Жиноят-процессуал ҳуқуқи фанидан ўқув қўлланма. Умумий қисм. Тошкент: ТДЮУ нашриёти, 2021. 438 б. (Tulaganova G.Z., Bazarova D.B., Uralov S.S. Criminal Procedure Law: study guide. General part. Tashkent: TSUL Publishing, 2021. 438 p.).
23. Усманалиев Н. Қамоққа олиш эҳтиёт чорасини қўллаш билан боғлиқ муддатларнинг айрим жиҳатлари (Usmanaliev N. Certain Aspects of the Time Limits Associated with the Application of Detention as a Preventive Measure) // Жамият ва инновациялар (Society and Innovations). 2025. Special Issue 08. Б. 75-82. DOI: 10.47689/2181-1415-vol6-iss8/S-pp75-82


